সংখ্যাৰ সৈতে ধেমালি ।
সংখ্যাৰ সৈতে ধেমালি : বিভিন্ন সংখ্যাৰ বিভাজ্যতাৰ কিটিপ শিকক। 2,4,8 ৰ বিভাজ্যতাৰ কিটিপ।
বিভাজ্যতা পৰীক্ষা ( Tests of Divisibility).
ক) 2, 4 আৰু 8 ৰে কোনবোৰ সংখ্যাক বিভাজ্য যায় , জানানে ?
2 ৰ বিভাজ্যতা:
2 ৰে বিভাজ্য যোৱা সংখ্যা বিলাকৰ একক স্থানত 0, 2, 4, 6, 8 থাকে। অৰ্থাৎ 12, 24, 36, 48, 50, .. আদিৰ দৰে সংখ্যা বিলাকক 2 ৰে বিভাজ্য যায়।
আনহাতে ডাঙৰ সংখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত আমি সংখ্যাটোক গোটত ভাগ কৰি সোঁফালৰ অংকটো অকলশৰীয়া কৰি ল'ব লাগে আৰু বাওঁহাতত ৰৈ যোৱা সংখ্যাটোক তাৰ লগত যোগ কৰিব লাগে। যদি সোঁফালৰ অংকটো 2 ৰে বিভাজ্য যায় আৰু বাওঁহাতত থকা গোটটোৰ একক স্থানৰ অংক 0 নতুবা 2 ৰ গুণিতক হয় তেন্তে গোটেই সংখ্যাটোকে 2 ৰে বিভাজ্য যাব। যেনে -
826= 820 + 6
= 10 × 82 + 6
= 2×5×82+2×3
ইয়াত 2 ৰে 826 ৰ দুয়োটা গোটকেই ভাগ যায়। অৰ্থাৎ 820 আৰু 6 দুয়োটাই 2 ৰ গুণিতক, সেয়ে গোটেই সংখ্যাটোকে 2 ৰে বিভাজ্য যাব।
4 ৰ বিভাজ্যতা:
4 ৰে বিভাজ্য যোৱা সংখ্যা বিলাক সেইবিলাক যিবিলাক সংখ্যাৰ প্ৰথম একক আৰু দহক স্থানৰ অংকৰে গঠিত সংখ্যক 4 ৰে বিভাজ্য যায় , তেন্তে সেইবিলাক সংখ্যাক 4 ৰে বিভাজ্য যাব। অৰ্থাৎ 5124 ৰ একক আৰু দহক স্থানৰ অংকৰে গঠিত সংখ্যা হৈছে 24 ,যাক 4 ৰে বিভাজ্য যায় --
( 24 ÷ 4= 6) । সেয়ে গোটেই সংখ্যাটোকে 4 ৰে বিভাজ্য যাব (5124 ÷ 4=1281) । একেদৰে 5136, 5248, 5364,... আদি ।
আনহাতে আমি আন ধৰণে বিশ্লেষণ কৰিও বিভাজ্যতা পৰীক্ষা কৰিব পাৰোঁ। যেনে -
824 = 800 + 24
= 8 × 100 + 24
= 2×4×100+4×6
ইয়াত, 800 আৰু 24 দুয়োটাই 4 ৰ গুণিতক হয়, সেয়ে 824 সংখ্যাটোক 4 ৰে বিভাজ্য যাব।
8 ৰ বিভাজ্যতা:
যিবিলাক সংখ্যাক 2 আৰু 4 ৰে বিভাজ্য যায় সেইবিলাক সংখ্যাক 8 ৰেও বিভাজ্য যায়। অৱশ্যে 2 আৰু 4 ৰে বিভাজ্য যোৱা আন কিছুমান সংখ্যাক 8 ৰে বিভাজ্য নাযাবও পাৰে। উদাহৰণ স্বৰূপে 12 সংখ্যাটোক 2 আৰু 4 ৰে বিভাজ্য যায় কিন্তু 8 ৰে বিভাজ্য নাযায়। সেয়ে আন এটা নিয়মেৰে 8 ৰ বিভাজ্যতা পৰীক্ষা কৰিব পাৰি।
আনহাতে ডাঙৰ সংখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত সংখ্যাটোৰ প্ৰথম তিনিটা অংকৰে গঠিত অৰ্থাৎ একক,দহক আৰু শতক স্থানৰ অংকৰে গঠিত হোৱা সংখ্যাটো উলিয়ায় দি বাকী অংকৰে গঠিত সংখ্যাক যোগ কৰিব লাগে। যদি গোট দুটা 8ৰ গুণিতক হয় তেন্তে গোটেই সংখ্যাটোকে 8 ৰে বিভাজ্য যাব। যেনে -
12328 =12000+328
= 120×100+ 8×41
=8 ×15×100 + 8×41
ইয়াত, 12000 আৰু 328 গোট দুটা 8 ৰ গুণিতক হয়, সেয়ে 12328 সংখ্যাটোক 8 ৰে বিভাজ্য যাব।
খ) 3 আৰু 9 ৰে কোনবিলাক সংখ্যাক বিভাজ্য যায় বাৰু ?
3 ৰ বিভাজ্যতা পৰীক্ষা :
3 য়ে সেইবোৰ সংখ্যাক বিভাজ্য যায়, যিবিলাক সংখ্যাৰ অংককেইটাৰ সমষ্টিক 3ৰে বিভাজ্য যায়। অৰ্থাৎ 345 ক 3ৰে বিভাজ্য যায়,কাৰণ 345ৰ অংককেইটাৰ সমষ্টি 3+4+5 =12 ক 3ৰে বিভাজ্য যায় ,12÷3=4 ।
আনহাতে 3 ৰ গুণিতকবিলাক আৰু সংখ্যাটোৰ এটা উৎপাদক যদি 9 থাকে তেন্তে গোটেই সংখ্যাটোকে 9 ৰে বিভাজ্য যাব। যেনে - 18 সংখ্যাটো 9 ৰে বিভাজ্য যাব কাৰণ 18 সংখ্যাটোত এটা উৎপাদক 9 আছে, সেয়ে গোটেই সংখ্যাটোকে 9 ৰে বিভাজ্য যাব। অৰ্থাৎ 18= 9×2 । ইয়াত 9 উৎপাদক আছে সেয়ে গোটেই সংখ্যাটোকে বা 18 ক 9 ৰে বিভাজ্য যাব, 18÷9= 2 ।
প্ৰকৃত গাণিতিক নিয়মমতে আন ধৰণে দেখুওৱাব পাৰি।
