১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্ট । সেই ঐতিহাসিক ৰাতিপুৱাটোৰ কথা মনলৈ আনিলেই নব্বৈ বছৰীয়া বৃদ্ধ ৰামেশ্বৰ হাজৰিকাৰ শেঁতা পৰি যোৱা চকুযুৰি জিলিকি উঠে। আজি ২০২৬ চনৰ ১৪ আগষ্টৰ গধূলি। ঘৰৰ বাৰান্দাত বহি তেওঁ এখন পুৰণি, বগা খাদীৰ কাপোৰ নিজৰ হেতা পৰি যোৱা হাতৰ মুঠিত টানকৈ খামুচি ধৰিছে। বতাহজাক অলপ ঠাণ্ডা হৈ পৰিছে, আৰু দূৰৈৰ পৰা চহৰৰ উচ্চ স্বৰৰ ‘ডিজে’ সংগীতৰ শব্দ ভাহি আহিছে। নতুন প্ৰজন্মই স্বাধীনতা দিৱসৰ প্ৰাকক্ষণত উৎসৱ উদযাপন কৰিছে। কিন্তু ৰামেশ্বৰ হাজৰিকাৰ মনটো উৰি গৈছে বহু বছৰ আগলৈ, য’ত আছিল তেজ, চকুপানী, ত্যাগ আৰু এক সীমাহীন আশাৰ কাহিনী।
অতীতৰ সেই ৰঙীন স্মৃতিৰ সময়ত ৰামেশ্বৰ হাজৰিকাৰ বয়স আছিল মাত্ৰ এঘাৰ কি বাৰ বছৰ। অসমৰ এখন সৰু তথা ভোগালী গাঁৱত তেওঁলোকৰ ঘৰ আছিল। ব্ৰিটিছ শাসনৰ সেই ক’লা দিনবোৰৰ কথা তেওঁৰ আজিও স্পষ্টকৈ মনত আছে। গাঁৱৰ ডেকা ল’ৰাবোৰক ব্ৰিটিছ পুলিচে অলপ সোধ-পোছ নকৰাকৈয়ে ধৰি লৈ গৈছিল। মহাত্মা গান্ধীৰ ‘ভাৰত ত্যাগ’ আন্দোলনৰ ঢৌৱে তেতিয়া সমগ্ৰ দেশ কঁপাই তুলিছিল। ৰামেশ্বৰৰ ককায়েক কুশল হাজৰিকাও আছিল এজন সক্ৰিয় মুক্তি যুঁজাৰু।
ককায়েকৰ হাতত ধৰিয়েই ৰামেশ্বৰে প্ৰথমবাৰৰ বাবে শিকিছিল— "দেশতকৈ ডাঙৰ একো নাই।" ব্ৰিটিছৰ চকুত ধূলি দি মাজৰাতি গোপন বৈঠক বহিছিল তেওঁলোকৰ ভঁৰাল ঘৰত। কেৰাচিন তেলৰ চাকিৰ ঢিমিক-ধামাক পোহৰত দেশক মুক্ত কৰাৰ পৰিকল্পনা তৈয়াৰ হৈছিল। বুকুৰ ভিতৰত ভয় আছিল, কিন্তু তাতকৈ হাজাৰ গুণ বেছি আছিল দেশপ্ৰেমৰ উত্তাপ।
১৯৪৭ চনৰ ১৪ আগষ্টৰ মাজৰাতি যেতিয়া সমগ্ৰ বিশ্ব টোপনিৰ কোলাত আছিল, তেতিয়া ভাৰতে এক নতুন জীৱন আৰু স্বাধীনতাৰ দিশে খোজ দিছিল। ১৫ আগষ্টৰ সেই পৱিত্ৰ ৰাতিপুৱা গাঁৱৰ বৰগছ জোপাৰ তলত সমবেত হৈছিল হাজাৰ হাজাৰ মানুহ। কোনো ধনী-দুখীয়াৰ ভেদাভেদ নাছিল, নাছিল কোনো ধৰ্ম বা জাতিৰ প্ৰাচীৰ। ককায়েক কুশলে যেতিয়া নিজ হাতেৰে তৈয়াৰী কপাহী ত্ৰিৰংগা পতাকাখন আকাশলৈ উঠাই দিছিল, সকলোৰে চকুৰ পৰা ধাৰাসাৰে বৈ আহিছিল সীমাহীন আনন্দৰ চকুলো। ‘বন্দে মাতৰম’ আৰু ‘জয় হিন্দ’ ধ্বনিৰে আকাশ-বতাহ মুখৰিত হৈ পৰিছিল। সেই স্বাধীনতা আছিল লাখ লাখ মানুহৰ ত্যাগৰ ফচল।
অতীতৰ সেই সুমধুৰ মনোভাৱৰ পৰা ৰামেশ্বৰ হাজৰিকাক বাস্তৱলৈ ঘূৰাই আনিলে তেওঁৰ আঠাইছ বছৰীয়া নাতিয়েক ৰাহুলে। ৰাহুলে চহৰৰ এখন ডাঙৰ কোম্পানীত কাম কৰে। সি হাতত এটা দামী ম’বাইল লৈ বাৰান্দালৈ ওলাই আহিল।
"ককা, আপুনি এতিয়াও এই পুৰণি কাপোৰখন লৈ বহি আছে ? কাইলৈ ১৫ আগষ্ট, চৰকাৰী বন্ধ। মই মোৰ বন্ধুবোৰৰ সৈতে পাহাৰলৈ ফুৰিবলৈ যোৱাৰ আঁচনি কৰিছোঁ। আজিকালি এইবোৰ দেশপ্ৰেমৰ কথা কেৱল ফেচবুক বা ইনষ্টাগ্ৰামৰ ষ্টেটাচতহে ভাল লাগে," ৰাহুলে হাঁহি এটা মাৰি ক’লে।
নাতিয়েকৰ কথাষাৰে ৰামেশ্বৰ হাজৰিকাৰ বুকুত শেল বিন্ধা দি বিন্ধিলে। তেওঁ ম্লান হাঁহি এটা মাৰি সুধিলে, "ৰাহুল, তৰুণ প্ৰজন্মৰ বাবে স্বাধীনতাৰ অৰ্থ কেৱল এটা বন্ধৰ দিনেই নে ? তই জাননে এই এটা দিন পাবলৈ আমি কিমান মূল্য দিবলগীয়া হৈছিল?"
ৰাহুলে অলপ গহীন হৈ ক’লে, "ককা, মই বুজো আপোনালোকৰ ত্যাগৰ কথা। কিন্তু আপোনালোকে যিখন ভাৰতৰ সপোন দেখিছিল, সেইখন জানো সঁচাকৈয়ে হ’ল ? চাৰিওফালে কেৱল দুৰ্নীতি, নিবনুৱা সমস্যা, দৰিদ্ৰতা আৰু ৰাজনীতিৰ নামত সমাজখন ভাগ ভাগ হৈ পৰিছে। আমি স্বাধীনতা পাই কি লাভ কৰিলোঁ ? সাধাৰণ মানুহৰ জীৱন আজিও যন্ত্ৰণাদায়ক।" ৰামেশ্বৰ হাজৰিকাই লাহেকৈ নাতিৰ হাতখন নিজৰ কঁম্পিত দুহাতত তুলি ল'লে। তেওঁৰ চকুযুৰিত এক গভীৰ প্ৰজ্ঞা জিলিকি উঠিল।
"ৰাহুল, তই ভুল ভাবিছ। ব্ৰিটিছক খেদাই দেশখনক নিজৰ হাতলৈ অনাতো আছিল আমাৰ সংগ্ৰামৰ প্ৰথমটো খোজ। আমি তোক এখন মুক্ত আকাশ দিলোঁ, য’ত তই কোনো ভয় নোহোৱাকৈ উশাহ ল’ব পাৰ। তোৰ মনৰ কথা মুকলিকৈ ক’ব পাৰ। কিন্তু দেশখনক কেনেকৈ গঢ়ি তুলিবি, সেইটো তোৰ আৰু তোৰ প্ৰজন্মৰ দায়িত্ব আছিল।" তেওঁ অলপ ৰৈ পুনৰ ক’লে, "স্বাধীনতা মানে কেৱল এখন বগা ছালৰ চৰকাৰ সলাই ক’লা ছালৰ চৰকাৰ অনাটোৱেই নহয়। স্বাধীনতাৰ আচল অৰ্থ হ’ল কুসংস্কাৰৰ পৰা মুক্তি, দাৰিদ্ৰ্যৰ পৰা মুক্তি, আৰু সকলোতকৈ ডাঙৰ কথা— নিজৰ স্বাৰ্থপৰতাৰ পৰা মুক্তি। যিদিনা ভাৰতৰ প্ৰতিজন নাগৰিকে কেৱল ‘মই’ বুলি নাভাবি ‘আমাৰ দেশ’ বুলি ভাবিব, সেইদিনাহে আমি প্ৰকৃত স্বাধীনতা লাভ কৰিম।"
ককাকৰ কথাখিনিয়ে ৰাহুলৰ মনৰ ভিতৰত এক তুমুল জোকাৰণিৰ সৃষ্টি কৰিলে। সি ভাবিবলৈ বাধ্য হ’ল যে সঁচাকৈয়ে সি নিজৰ দেশৰ বাবে কি কৰিছে ? চৰকাৰ বা ব্যৱস্থাক দোষ দিয়াটো সহজ, কিন্তু নিজে কি কৰিছে তাৰ আত্মসমালোচনা কৰাটো বৰ সহজ নহয় ! আচলতে এজন সচেতন নাগৰিক হিচাপে নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰাটোৱেই প্ৰকৃত দেশপ্ৰেম।
১৫ আগষ্টৰ ৰাতিপুৱা। সূৰুযৰ প্ৰথম কিৰণে ধৰিত্ৰী স্পৰ্শ কৰাৰ আগতেই ৰামেশ্বৰ হাজৰিকাই গা-পা ধুই সাজু হ’ল। তেওঁ নিজৰ বগা খাদীৰ ধুতি-চোলাটো পিন্ধিলে। বুকুত গুজি ল’লে এটা সৰু ত্ৰিৰংগা বেজ। তেওঁ যেতিয়া লাঠীডাল লৈ পদূলিলৈ ওলাই আহিল, তেওঁ আচৰিত হৈ পৰিল। ৰাহুল চহৰলৈ ফুৰিবলৈ যোৱা নাই। সি হাতত এখন ধুনীয়া ডাঙৰ ত্ৰিৰংগা পতাকা লৈ ককাকৰ বাবে ৰৈ আছে। ৰাহুলৰ মুখত আছিল এক অনাবিল হাঁহি আৰু চকুত আছিল এক নতুন সংকল্প।
"ককা, মই আজি ফুৰিবলৈ নাযাওঁ। মই আপোনাৰ সৈতে আমাৰ গাঁৱৰ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ পতাকা উত্তোলন কাৰ্যসূচীলৈ যাম। মই বুজি পাইছোঁ, দেশখন কাৰোবাৰ ব্যক্তিগত সম্পত্তি নহয়, ই আমাৰ সকলোৰে মৰমৰ। মই মোৰ ঠাইতে থাকি দেশৰ বাবে কাম কৰিম," ৰাহুলে দৃঢ়তাৰে ক’লে।
ৰামেশ্বৰ হাজৰিকাৰ চকু দুটা আনন্দৰ চকুলোৰে ভৰি পৰিল। তেওঁ অনুভৱ কৰিলে যে তেওঁলোকৰ ত্যাগ অথলে যোৱা নাই। নতুন প্ৰজন্মৰ মনত দেশপ্ৰেমৰ যি জুই, সি হয়তো কেতিয়াবা ধোঁৱাৰ আঁৰত লুকাই পৰে, কিন্তু সি কেতিয়াও নুমাই নাযায়।
দুয়ো ককা-নাতি লাহে লাহে স্কুলৰ পথাৰৰ দিশে খোজ ল’লে। স্কুলৰ সৰু সৰু ল’ৰা-ছোৱালীহঁতৰ সমিলমিল কণ্ঠত বাজি উঠিল— "জন গণ মন অধিনায়ক জয় হে..."। বতাহত উৰি থকা ত্ৰিৰংগা পতাকাখনৰ ফালে চাই ৰামেশ্বৰ হাজৰিকাই সজোৰে চেল্যুট কৰিলে। তেওঁৰ মনত বিশ্বাস জন্মিল, ভাৰতবৰ্ষৰ এই স্বাধীনতা চিৰকাল অক্ষুণ্ণ থাকিব আৰু ই এক উজ্জ্বল ভৱিষ্যতৰ দিশে আগবাঢ়ি যাব।
গল্পটো পঢ়ি চোৱাৰ বাবে অশেষ ধন্যবাদ জনালোঁ।
🌲🌲🌲🌲🌲🌲🌲🌲🌲🌲🌲🌲🌲🌲🌲🌲🌲
No comments:
Post a Comment
dudulsonowal32@gmail.com