রবিবার, ১১ জুলাই, ২০২১

নৱম খণ্ড, মহাত্মা গান্ধীৰ আত্মজীৱনী।

   ( নৱম খণ্ড)

 সত্যৰ সৈতে মোৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা

 ... আত্মজীৱনী, মহাত্মা গান্ধী।

 মূল লেখক মোহনদাস কৰমচাদ্ গান্ধী।
 অনুবাদ : দুদুল সোণোৱাল। (সহশিক্ষক)


  
17

 ডায়েটেটিক্সত পৰীক্ষা :
    
  
  মই নিজকে গভীৰভাৱে অনুসন্ধান কৰাৰ লগে লগে, আভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক দুয়োধৰণৰ পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰয়োজনীয়তা মোৰ ওপৰত বাঢ়িবলৈ ধৰিলে। মই মোৰ খৰচ আৰু মোৰ জীৱন ধাৰণৰ পদ্ধতিত পৰিৱৰ্তন কৰাৰ লগে লগে, বা আগতে, মই মোৰ আহাৰত পৰিৱৰ্তন আনিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিলোঁ। মই দেখিছিলো যে নিৰামিষভোজনৰ ওপৰত লিখকসকলে প্ৰশ্নটো অতি সূক্ষ্মভাৱে পৰীক্ষা কৰিছিল, ইয়াৰ ধৰ্মীয়, বৈজ্ঞানিক, ব্যৱহাৰিক আৰু চিকিৎসাগত দিশত ইয়াক আক্ৰমণ কৰিছিল। নৈতিকভাৱে তেওঁলোকে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল যে তলৰ জন্তুবোৰৰ ওপৰত মানুহৰ আধিপত্যৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে আগৰজনে পিছৰটোক চিকাৰ কৰিব লাগে, কিন্তু উচ্চতৰসকলে তলৰ অংশক সুৰক্ষা দিব লাগে, আৰু মানুহ আৰু মানুহৰ মাজত দুয়োৰে মাজত পাৰস্পৰিক সহায় থাকিব লাগে।
    তেওঁলোকে এই সত্যটোও উলিয়াই আনিছিল যে মানুহে উপভোগৰ বাবে নহয় কিন্তু জীয়াই থাকিবলৈ খায়। আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমানে সেই অনুসৰি তেওঁলোকৰ জীৱনত কেৱল মাংস-মাংসৰ পৰাই নহয় কিন্তু কণী আৰু গাখীৰৰ পৰা আঁতৰি থাকিবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল আৰু প্ৰভাৱিত কৰিছিল। বৈজ্ঞানিকভাৱে কিছুমানে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল যে মানুহৰ শাৰীৰিক গাঁথনিয়ে দেখুৱাইছিল যে তেওঁ ৰন্ধন প্ৰণালী নহয় কিন্তু এক ভয়ানক জন্তু, যে তেওঁ কেৱল মাকৰ গাখীৰ হে ল'ব পাৰে আৰু দাঁত থকাৰ লগে লগে কঠিন খাদ্য গ্ৰহণ কৰা আৰম্ভ কৰিব লাগে। চিকিৎসীয়ভাৱে তেওঁলোকে সকলো মচলা আৰু মছলা প্ৰত্যাখ্যান কৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। ব্যৱহাৰিক আৰু অৰ্থনৈতিক যুক্তি অনুসৰি তেওঁলোকে প্ৰদৰ্শন কৰিছিল যে নিৰামিষ আহাৰ আটাইতকৈ কম ব্যয়বহুল।এই সকলোবোৰ বিবেচনাই মোৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাইছিল, আৰু মই নিৰামিষ ৰেষ্টুৰেণ্টত এই সকলো ধৰণৰ নিৰামিষভোজীসকলৰ সন্মুখীন হৈছিলোঁ। ইংলেণ্ডত এখন নিৰামিষ সমাজ আছিল যাৰ নিজা সাপ্তাহিক আলোচনী আছিল। মই সাপ্তাহিক গ্ৰাহক হৈছিলো, সমাজত যোগদান কৰিছিলো আৰু অতি সোনকালেই নিজকে কাৰ্যবাহী সমিতিত অংশ পাইছিলো। ইয়াত মই তেওঁলোকৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিছিলো যিসকলক নিৰামিষভোজনৰ স্তম্ভ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল, আৰু ডায়েটেটিকছত মোৰ নিজৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা আৰম্ভ কৰিছিলো। 
    মই ঘৰৰ পৰা পোৱা মিঠাই আৰু মছলা লোৱা বন্ধ কৰিলোঁ। মনটোৱে বেলেগ ৰূপ লৈছিল, মছলাৰ প্ৰতি থকা অনুৰাগ আঁতৰি গৈছিল, আৰু মই এতিয়া ৰিচমণ্ডত সিজোৱা পালেং শাকৰ সোৱাদ লৈছিলো, মছলা অবিহনে ৰন্ধা হৈছিল। এনে বহুতো পৰীক্ষাই মোক শিকাইছিল যে সোৱাদৰ প্ৰকৃত উৎসটো জিভা নহয় মন। 
    অৰ্থনৈতিক বিবেচনা অৱশ্যে মোৰ আগত নিৰন্তৰ আছিল। সেই দিনবোৰত এটা মতামতৰ শৰীৰ আছিল যিয়ে চাহ আৰু কফীক ক্ষতিকাৰক আৰু কোকোৰ পক্ষপাতী বুলি গণ্য কৰিছিল। আৰু যিহেতু মই নিশ্চিত হৈছিলোঁ যে এজনে কেৱল শৰীৰটো বজাই ৰখা সামগ্ৰীহে খাব লাগে, মই নিয়ম অনুসৰি চাহ আৰু কফি এৰি দিছিলো, আৰু ইয়াৰ সলনি কোকো গ্ৰহণ কৰিছিলোঁ। মই ভ্ৰমণ কৰা ৰেষ্টুৰেণ্টবোৰত দুটা বিভাগ আছিল। এটা বিভাগ, যাক যথেষ্ট সচ্ছল লোকৰ দ্বাৰা পৃষ্ঠপোষকতা কৰা হৈছিল, যিকোনো সংখ্যক পাঠ্যক্ৰম প্ৰদান কৰিছিল যাৰ পৰা এজনে লা কাৰ্টে বাছনি কৰিছিল আৰু পৰিশোধ কৰিছিল, প্ৰতিটো ৰাতিৰ আহাৰৰ মূল্য এনেদৰে একৰ পৰা দুটা শ্বিলিংলৈ আছিল। আনটো বিভাগে তিনিটা পাঠ্যক্ৰমত ছয় পইচাৰ ৰাতিৰ আহাৰৰ সৈতে এক টুকুৰা পিঠা প্ৰদান কৰিছিল। মোৰ কঠোৰ মিতব্যয়িতাৰ দিনত মই সাধাৰণতে দ্বিতীয় বিভাগত ভোজন কৰিছিলো।
    মুখ্যটোৰ সৈতে বহুতো সৰু-সুৰা পৰীক্ষা চলি আছিল; উদাহৰণ স্বৰূপে, এবাৰত শ্বেতসাৰযুক্ত খাদ্য ত্যাগ কৰা, আন এটা সময়ত কেৱল পিঠা আৰু ফলৰ ওপৰত বাস কৰা, আৰু এবাৰ চীজ, গাখীৰ আৰু কণীৰ ওপৰত বাস কৰা। এই অন্তিম পৰীক্ষাটো মন কৰিবলগীয়া। এইটো এপষেকো চলিব নোৱাৰিলে। শ্বেতসাৰবিহীন খাদ্যৰ পোষকতা কৰা সংস্কাৰকজনে কণীৰ বিষয়ে উচ্চস্বৰে কৈছিল আৰু ধৰি ছিল যে কণী মাংস নহয়। এইটো স্পষ্ট আছিল যে কণী গ্ৰহণত জীৱিত প্ৰাণীৰ কোনো আঘাত হোৱা নাছিল। মোক এই অনুৰোধৰ দ্বাৰা লোৱা হৈছিল আৰু মোৰ প্ৰতিজ্ঞা স্বত্বেও কণী খাইছিলো। 
    কিন্তু ভুলটো ক্ষন্তেকীয়া আছিল। শপতটোৰ ওপৰত এটা নতুন ব্যাখ্যা দিবলৈ মোৰ কোনো ব্যৱসায় নাছিল। মোৰ মাৰ ব্যাখ্যা যিয়ে শপত প্ৰয়োগ কৰিছিল মোৰ বাবে আছিল। মই জানিছিলো যে তাইৰ মাংসৰ সংজ্ঞাত কণী অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। আৰু শপতৰ প্ৰকৃত কাৰণবোৰ উপলব্ধি হোৱাৰ লগে লগে, মই কণী আৰু পৰীক্ষাটো একেদৰে এৰি দিছিলো। 
    তৰ্কৰ অন্তৰ্নিহিত এটা ভাল কথা আছে, আৰু মন কৰিবলগীয়া। মই ইংলেণ্ডত মাংসৰ তিনিটা সংজ্ঞা পাইছো। প্ৰথমজনৰ মতে, মাংস কেৱল চৰাই আৰু জন্তুৰ মাংসহে উল্লেখ কৰিছিল। নিৰামিষভোজী সকলে যিসকলে সেই সংজ্ঞা গ্ৰহণ কৰিছিল, তেওঁলোকৰ মাংস চৰাই আৰু জন্তুৰ মাংস নাখাইছিল । কিন্তু মাছ খাইছিল, কণীৰ কথা উল্লেখ নকৰে। দ্বিতীয় সংজ্ঞা অনুসৰি, মাংসৰ অৰ্থ আছিল সকলো জীৱিত প্ৰাণীৰ মাংস। গতিকে মাছ ইয়াত প্ৰশ্নৰ বাহিৰত আছিল, কিন্তু কণীৰ অনুমতি দিয়া হৈছিল। তৃতীয় সংজ্ঞাটোত মাংসৰ তলত সকলো জীৱৰ মাংস, লগতে তেওঁলোকৰ সকলো সামগ্ৰী অন্তৰ্ভুক্ত আছিল, এনেদৰে কণী আৰু গাখীৰ একেদৰে আৱৰি থাকে। 
    যদি মই প্ৰথম সংজ্ঞাটো গ্ৰহণ কৰোঁ, মই কেৱল কণীয়েই নহয়, মাছও ল'ব পাৰোঁ। কিন্তু মই নিশ্চিত হৈছিলো যে মোৰ মাৰ সংজ্ঞাটো মোৰ বাবে বাধ্যতামূলক সংজ্ঞা আছিল। সেয়েহে, যদি মই লোৱা প্ৰতিজ্ঞা পালন কৰোঁ, তেন্তে মই কণী প্ৰত্যাখ্যান কৰিব লাগিব। সেয়েহে মই তেনে কৰিছিলো। এইটো এটা কষ্ট আছিল কিয়নো অনুসন্ধানে দেখুৱাইছিল যে নিৰামিষ ৰেষ্টুৰেণ্টতো বহুতো তালিকাত কণীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল যে যেতিয়ালৈকে মই নাজানো যে কি আছিল, মই এটা নিৰ্দিষ্ট পাঠ্যক্ৰমত কণী আছে নে নাই নিশ্চিত কৰাৰ বিশ্রী প্ৰক্ৰিয়াটোৰ মাজেৰে যাব লাগিব, কিয়নো বহুতো পুডিং আৰু কেক সেইবোৰৰ পৰা মুক্ত নহয়। কিন্তু যদিও মোৰ কৰ্তব্যৰ প্ৰকাশে এই অসুবিধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল, ই মোৰ খাদ্য সৰল কৰি তুলিছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে সৰলীকৰণে মোক বিৰক্তি দিছিল যে মই ভাল পোৱা কেইবাটাও ব্যঞ্জন এৰি দিব লগা হৈছিল।এই অসুবিধাবোৰ কেৱল পাৰ হৈ গৈছিল, কিয়নো প্ৰতিজ্ঞাটো কঠোৰভাৱে পালন কৰাৰ ফলত এক আভ্যন্তৰীণ সোৱাদ স্পষ্টভাৱে অধিক স্বাস্থ্যকৰ, সূক্ষ্ম আৰু স্থায়ী আছিল। কিন্তু প্ৰকৃত অগ্নিপৰীক্ষা এতিয়াও আহিবলগীয়া আছিল আৰু সেইটো আন টো প্ৰতিজ্ঞাৰ সন্দৰ্ভত আছিল। কিন্তু ঈশ্বৰে কাক সুৰক্ষা দিয়ে তাৰ ক্ষতি কৰিবলৈ কোনে সাহস কৰে? 
    শপত বা প্ৰতিশ্ৰুতিৰ ব্যাখ্যাৰ বিষয়ে কেইটামান পৰ্যৱেক্ষণ ইয়াত স্থানৰ বাহিৰত নহ'বও পাৰে। প্ৰতিশ্ৰুতিৰ ব্যাখ্যা সমগ্ৰ বিশ্বতে বিবাদৰ এক ফলপ্ৰসূ উৎস হৈ আহিছে। প্ৰতিশ্ৰুতি যিমানেই স্পষ্ট নহওঁক কিয়, মানুহে তেওঁলোকৰ নিজৰ উদ্দেশ্যৰ সৈতে খাপ খোৱাকৈ পাঠটো ঘূৰাই দিব আৰু পাক খাব। তেওঁলোকক সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ মাজত, ধনীৰ পৰা দৰিদ্ৰলৈকে, ৰাজকুমাৰৰ পৰা কৃষকলৈকে লগ কৰিব লাগিব। স্বাৰ্থপৰতাই তেওঁলোকক অন্ধ কৰি তোলে আৰু অস্পষ্ট মাধ্যমৰ ব্যৱহাৰৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে নিজকে প্ৰতাৰণা কৰে আৰু পৃথিৱী আৰু ঈশ্বৰক প্ৰতাৰণা কৰিব বিচাৰে। 
    এটা সোণালী নিয়ম হ'ল ইয়াক পৰিচালনা কৰা দলটোৱে সততাৰে প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া ব্যাখ্যাগ্ৰহণ কৰা। আনটো হ'ল দুৰ্বল দলটোৰ ব্যাখ্যা স্বীকাৰ কৰা, য'ত দুটা ব্যাখ্যা সম্ভৱ। এই দুটা নিয়ম অস্বীকাৰ কৰিলে বিবাদ আৰু অপ্ৰাচীনতাৰ জন্ম হয়, যিবোৰৰ মূল হৈছে অসত্যতা। যিজনে অকলে সত্য বিচাৰে তেওঁ সহজে সোণালী নিয়ম অনুসৰণ কৰে। তেওঁ ব্যাখ্যাৰ বাবে শিকা পৰামৰ্শ বিচৰা প্ৰয়োজন নাই। মোৰ মাৰ মাংসৰ ব্যাখ্যা, সোণালী নিয়ম অনুসৰি, মোৰ বাবে একমাত্ৰ প্ৰকৃত আছিল, আৰু মোৰ বহল অভিজ্ঞতা বা মোৰ উন্নত জ্ঞানৰ গৌৰৱে মোক শিকাইছিল । ইংলেণ্ডত মোৰ পৰীক্ষাবোৰ অৰ্থনীতি আৰু পৰিচ্ছন্নতাৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা কৰা হৈছিল। মই দক্ষিণ আফ্ৰিকালৈ যোৱালৈকে প্ৰশ্নটোৰ ধৰ্মীয় দিশটো বিবেচনা কৰা হোৱা নাছিল, য'ত মই কঠোৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰিছিলো যিবোৰ পিছত বৰ্ণনা কৰা হ'ব। অৱশ্যে, তেওঁলোকৰ সকলোৰে বাবে বীজটো ইংলেণ্ডত ৰোপণ কৰা হৈছিল।
    এজন ধৰ্মান্তৰিত ব্যক্তিৰ তেওঁৰ নতুন ধৰ্মৰ প্ৰতি উৎসাহ ইয়াত জন্ম গ্ৰহণ কৰা ব্যক্তিতকৈ অধিক। নিৰামিষভোজন তেতিয়া ইংলেণ্ডত এক নতুন ধৰ্ম আছিল, আৰু একেদৰে মোৰ বাবে, কিয়নো আমি দেখিছোঁ, মই তালৈ এজন নিশ্চিত মাংস খোৱা লোক গৈছিলো, আৰু পিছত বৌদ্ধিকভাৱে নিৰামিষভোজনলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিলোঁ।নিৰামিষভোজনৰ বাবে নৱজাতকৰ উৎসাহেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ মই মোৰ এলেকা বেচৱাটাৰত এটা নিৰামিষ ক্লাব আৰম্ভ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিলো। মই তাত বাস কৰা ছাৰ এডউইন আৰ্নল্ডক উপ-সভাপতি হ'বলৈ আমন্ত্ৰণ জনাইছিলো। দ্য ভেজিটেৰিয়ানৰ সম্পাদক ডঃ ওল্ডফিল্ড সভাপতি হৈছিল। মই নিজেই সম্পাদক হৈছিলো। ক্লাবটো কিছু সময়ৰ বাবে ভালদৰে চলিছিল, কিন্তু কেইমাহমানৰ ভিতৰতে সমাপ্ত হৈছিল। কাৰণ মই সময়ে সময়ে এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ যোৱাৰ প্ৰথা অনুসৰি এলেকাটো এৰিছিলো। কিন্তু এই সংক্ষিপ্ত আৰু বিনয়ী অভিজ্ঞতাই মোক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ আয়োজন আৰু পৰিচালনাৰ ক্ষেত্ৰত কিছু কম প্ৰশিক্ষণ দিছিল।

18,


লাজ মোৰ শ্বিল্ড /বৰ্ম

    
     মই নিৰামিষ ভোজী সমাজৰ কাৰ্যকৰী সমিতিলৈ নিৰ্বাচিত হৈছিলোঁ, আৰু ইয়াৰ প্ৰতিখন সভাত উপস্থিত থকাটো এটা বিষয় কৰি তুলিছিলো, কিন্তু মই সদায় জিভা-বান্ধি অনুভৱ কৰিছিলো। ড. ওল্ডফিল্ডে এবাৰ মোক কৈছিল, "আপুনি মোৰ সৈতে একেবাৰে ঠিকেই কথা কয়, কিন্তু কিয় আপুনি সমিতিৰ সভাত কেতিয়াও ওঁঠ খোলা নাই? আপুনি এটা ড্ৰোন। মই ধেমালিৰে প্ৰশংসা কৰিছিলো। মৌমাখিবোৰ সদায় ব্যস্ত থাকে, ড্ৰোনটো এক সম্পূৰ্ণ নিষ্ক্ৰিয়। আৰু এইটো অলপ কৌতূহলজনক নাছিল যে যদিও আনসকলে এই সভাবোৰত তেওঁলোকৰ মতামত প্ৰকাশ কৰিছিল, মই একেবাৰে নীৰৱ হৈ বহি আছিলো। এইটো নহয় যে মই কেতিয়াও কথা ক'বলৈ প্ৰলোভিত অনুভৱ কৰা নাছিলো। কিন্তু নিজকে কেনেকৈ প্ৰকাশ কৰিব লাগে জানিবলৈ মই ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিলোঁ। বাকী সকলো সদস্যই মোক মোৰ তুলনাত ভালদৰে অৱগত হোৱা দেখা গৈছিল। তেতিয়া প্ৰায়ে এনে কোৱা হৈছিল যে যেতিয়া মই কথা কবলৈ সাহস সংগ্ৰহ কৰিছিলোঁ, তেতিয়াই এটা নতুন বিষয় আৰম্ভ কৰা হ'ব। এইটো দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে চলিছিল। ইয়াৰ মাজতে আলোচনাৰ বাবে এটা গুৰুতৰ প্ৰশ্ন আহিল। 
     মই অনুপস্থিত থকাটো ভুল বুলি ভাবিছিলো, আৰু নীৰৱ ভোট পঞ্জীয়ন কৰাটো কাপুৰুষতা অনুভৱ কৰিছিলো। এই জ্ঞানত আলোচনাটো কিছু পৰিমাণে উদ্ভৱ হৈছিল। চছাইটিৰ সভাপতি আছিল টেমছ আইৰণ ৱৰ্কছৰ স্বত্বাধিকাৰী শ্ৰীযুত হিলছ। তেওঁ এজন বিশুদ্ধতান আছিল। এইটো ক'ব পাৰি যে সমাজৰ অস্তিত্ব ব্যৱহাৰিকভাৱে তেওঁৰ বিত্তীয় সহায়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। সমিতিৰ বহুতো সদস্য কম বেছি পৰিমাণে তেওঁৰ পৃষ্ঠপোষক আছিল। নিৰামিষ খ্যাত ডঃ এলিনচনও সমিতিৰ সদস্য আছিল। তেওঁ তেতিয়াৰ নতুন জন্ম নিয়ন্ত্ৰণ আন্দোলনৰ অধিবক্তা আছিল, আৰু শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ মাজত ইয়াৰ পদ্ধতিবোৰ প্ৰচাৰ কৰিছিল। শ্ৰীযুত হিলছে এই পদ্ধতিবোৰক নৈতিকতাৰ মূলত কটা বুলি গণ্য কৰিছিল। তেওঁ ভাবিছিল যে নিৰামিষ সমাজে ইয়াৰ উদ্দেশ্যৰ বাবে কেৱল ডায়েটেটিক নহয়, নৈতিক সংস্কাৰও আছে, আৰু ডঃ এলিনছনৰ বিশুদ্ধতাবিৰোধী দৃষ্টিভংগীৰ এজন ব্যক্তিক সমাজত থাকিবলৈ দিয়া উচিত নহয়। সেয়েহে তেওঁক আঁতৰোৱাৰ বাবে এটা প্ৰস্তাৱ অনা হৈছিল। 
     প্ৰশ্নটোৱে মোক গভীৰভাৱে আগ্ৰহী কৰিছিল। মই জন্ম নিয়ন্ত্ৰণৰ কৃত্ৰিম পদ্ধতিসম্পৰ্কে ড. এলিনছনৰ মতামতক বিপদজনক বুলি বিবেচনা কৰিছিলো, আৰু মই বিশ্বাস কৰিছিলো যে শ্ৰীযুত হিলছ তেওঁৰ বিৰোধিতা কৰাৰ অধিকাৰী আছিল। শ্ৰীযুত পাহাৰ আৰু তেওঁৰ উদাৰতাৰ প্ৰতিও মোৰ উচ্চ সন্মান আছিল। কিন্তু মই ভাবিছিলো যে এজন মানুহক নিৰামিষ সমাজৰ পৰা বাদ দিয়াটো একেবাৰে অনুচিত কাৰণ তেওঁ বিশুদ্ধনৈতিকতাক সমাজৰ অন্যতম বস্তু হিচাপে গণ্য কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। সমাজৰ পৰা বিশুদ্ধতাবিৰোধীসকলক বাদ দিয়াসন্দৰ্ভত শ্ৰীযুত হিলছৰ দৃষ্টিভংগী নিজৰ বাবে ব্যক্তিগত আছিল, আৰু ইয়াৰ সৈতে সমাজৰ ঘোষিত উদ্দেশ্যৰ কোনো সম্পৰ্ক নাছিল, যিটো কেৱল নিৰামিষভোজনৰ প্ৰচাৰ আছিল, নৈতিকতাৰ কোনো ব্যৱস্থাৰ নহয়। সেয়েহে মই ধাৰণা কৰিছিলো যে যিকোনো নিৰামিষভোজী আন নৈতিকতাৰ ওপৰত তেওঁৰ দৃষ্টিভংগী নিৰ্বিশেষে সমাজৰ সদস্য হ'ব পাৰে। 
     সমিতিখনত আন কিছুমানো আছিল যিয়ে মোৰ দৃষ্টিভংগী প্ৰকাশ কৰিছিল, কিন্তু মই নিজকে ব্যক্তিগতভাৱে মোৰ নিজৰ কথা প্ৰকাশ কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছিলো। মোৰ কথা কোৱাৰ সাহস নাছিল আৰু সেয়েহে মই মোৰ চিন্তাবোৰ লিখিতভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিলো। মই মোৰ পকেটত দস্তাবেজখন লৈ সভালৈ গৈছিলো। যিমান দূৰ মই মনত পেলাইছো, মই ইয়াক পঢ়িবলৈও নিজকে সমান নাপালোঁ, আৰু ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে ইয়াক আন কাৰোবাৰ দ্বাৰা পঢ়িছিল। ডক্টৰ এলিনছনে দিনটো হেৰুৱালে। এনেদৰে এনেধৰণৰ প্ৰথম যুঁজত মই নিজকে পৰাজিত দলৰ পক্ষ লোৱা দেখিছিলো। কিন্তু কাৰণটো সঠিক বুলি ভাবি মোৰ সান্ত্বনা আছিল। মোৰ এটা ক্ষীণ স্মৰণ আছে যে, এই ঘটনাৰ পিছত, মই সমিতিৰ পৰা পদত্যাগ কৰিছিলো।
     ইংলেণ্ডত থকা সময়ছোৱাত মই এই লাজ বজাই ৰাখিছিলো। আনকি যেতিয়া মই সামাজিক কল এটা দিছিলো, আধা ডজন বা ততোধিক লোকৰ উপস্থিতিয়ে মোক বোবা কৰি তুলিব। 
     মই এবাৰ জেজেটি মজমুদাৰৰ সৈতে ভেণ্টনৰলৈ গৈছিলো। আমি তাত এটা নিৰামিষ পৰিয়ালৰ সৈতে আছিলোঁ। দ্য এথিক্স অফ ডায়েটৰ লেখক শ্ৰীযুত হাৱাৰ্ডেও একেটা পানীৰ ঠাইত আছিল। 
     মই তেওঁক লগ পাইছিলো, আৰু তেওঁ মোক নিৰামিষভোজনৰ প্ৰচাৰৰ বাবে এখন সভাত ভাষণ দিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনাইছিল। মই নিশ্চিত কৰিছিলো যে এজনৰ ভাষণ পঢ়াটো অশুদ্ধ বুলি বিবেচনা কৰা হোৱা নাছিল। মই জানিছিলো যে বহুতে নিজকে সুসংগত ভাৱে আৰু চমুকৈ প্ৰকাশ কৰিবলৈ এনে কৰিছিল। এক্সটেম্পোৰ ক'বলৈ গ'লে মোৰ বাবে প্ৰশ্নৰ বাহিৰত থাকিলহেঁতেন। সেয়েহে মই মোৰ ভাষণ লিখি ৰাখিছিলো। মই থিয় হৈ ভাষণটো পঢ়িব লৈছিলোঁ, কিন্তু পঢ়িব নোৱাৰিলোঁ। মোৰ দৃষ্টি অস্পষ্ট হৈ পৰিছিল আৰু মই কঁপি উঠিছিলো, যদিও ভাষণটোৱে মূৰ্খৰ চাদৰ এখন খুব কমহে ঢাকি ৰাখিছিল। শ্ৰীযুত মজমুদাৰে মোৰ বাবে পঢ়িবলগীয়া হৈছিল। তেওঁৰ নিজৰ ভাষণ অৱশ্যে উৎকৃষ্ট আছিল আৰু হাততালিৰে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। মই মোৰ অক্ষমতাৰ বাবে নিজকে লজ্জিত আৰু হৃদয়ত দুখ অনুভৱ কৰিছিলোঁ। 
     ইংলেণ্ডত ৰাজহুৱা ভাষণ দিয়াৰ মোৰ অন্তিম প্ৰয়াস আছিল মোৰ ঘৰলৈ যোৱাৰ প্ৰাকমুহূৰ্তত। কিন্তু এইবাৰো মই কেৱল নিজকে হাস্যকৰ কৰি তোলাত সফল হৈছিলো। মই মোৰ নিৰামিষ ভোজী বন্ধুসকলক এই অধ্যায়বোৰত উল্লেখ কৰা হলবৰ্ণ ৰেষ্টুৰেণ্টত ৰাতিৰ আহাৰলৈ আমন্ত্ৰণ জনাইছিলো। "নিৰামিষ ভোজন অৱশ্যে নিৰামিষ ৰেষ্টুৰেণ্টত কৰিব পাৰি," মই নিজকে ক'লো । কিন্তু আমিষ ৰেষ্টুৰেণ্টএখনতো কিয় এয়া সম্ভৱ নহ'ব?" আৰু মই হলবৰ্ণ ৰেষ্টুৰেণ্টৰ মেনেজাৰৰ সৈতে কঠোৰভাৱে নিৰামিষ আহাৰ প্ৰদান কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰিছিলো। নিৰামিষভোজীসকলে নতুন পৰীক্ষাটোক আনন্দেৰে প্ৰশংসা কৰিছিল। সকলো ৰাতিৰ আহাৰ উপভোগৰ বাবে, কিন্তু পশ্চিমে বস্তুটো কলালৈ বিকশিত কৰিছে।সেইবোৰ মহান এক্লেট, সংগীত আৰু ভাষণেৰে উদযাপন কৰা হয়। আৰু মই দিয়া সৰু ডিনাৰ পাৰ্টিটোও এনেকুৱা কিছুমান প্ৰদৰ্শনৰ দ্বাৰা অসংগত নাছিল। সেয়েহে, ভাষণ দিব লাগিছিল। যেতিয়া মোৰ কথা কোৱাৰ পাল আহিল, মই ভাষণ দিবলৈ থিয় হ'লো। মই অতি সাৱধানে এটা ভাবিছিলোঁ য'ত খুব কম বাক্য থাকিব। কিন্তু মই প্ৰথম বাক্যটোৰ বাহিৰে আগবাঢ়িব নোৱাৰিলোঁ। মই এডিছনৰ বিষয়ে পঢ়িছিলো যে তেওঁ হাউচ অফ কমন্সত তেওঁৰ প্ৰথম ভাষণ আৰম্ভ কৰিছিল, তিনিবাৰ 'মই গৰ্ভধাৰণ কৰোঁ' বুলি পুনৰাবৃত্তি কৰিছিল, আৰু যেতিয়া তেওঁ আৰু আগবাঢ়িব নোৱাৰিলে, এজন ৱেগে থিয় হৈ ক'লে, "ভদ্ৰলোকজনে তিনিবাৰ গৰ্ভধাৰণ কৰিছিল কিন্তু একো আগবঢ়োৱা নাছিল।" মই এই কাহিনীটোক পাঠ হিচাপে লৈ এটা হাস্যকৰ ভাষণ দিয়াৰ কথা ভাবিছিলো। সেয়েহে মই ইয়াৰ সৈতে আৰম্ভ কৰিছিলো আৰু তাত লাগি আছিলোঁ। মোৰ স্মৃতিয়ে মোক সম্পূৰ্ণৰূপে বিফল কৰিছিল আৰু এটা হাস্যকৰ ভাষণৰ চেষ্টাত মই নিজকে হাস্যকৰ কৰি তুলিছিলো। "ভদ্ৰলোকসকল, মোৰ নিমন্ত্ৰণৰ প্ৰতি অনুগ্ৰহ কৰি সঁহাৰি জনোৱাৰ বাবে মই আপোনালোকক ধন্যবাদ জনাইছো," মই হঠাতে ক'লো আৰু বহি পৰিলো। 
     কেৱল দক্ষিণ আফ্ৰিকাতে মই এই লাজ-লাজ ৰখাৰ বাবেই অতিক্ৰম কৰিছিলো, যদিও মই কেতিয়াও ইয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে অতিক্ৰম কৰা নাছিলোঁ। মোৰ বাবে আকস্মিকভাৱে কথা কোৱাটো অসম্ভৱ আছিল। যেতিয়াই মই অদ্ভুত দৰ্শকৰ সন্মুখীন হ'ব লগা হৈছিল মই সংকোচ কৰিছিলো আৰু যেতিয়াই পাৰিছিলো ভাষণ দিয়াটো এৰাই চলিছিলো। আজিও মই নাভাবো যে মই বন্ধুবৰ্গৰ এখন সভা নিষ্ক্ৰিয় কথা-বতৰাত নিয়োজিত ৰাখিব পাৰিম বা আনকি আগ্ৰহী হ'ম। মই ক'ব লাগিব যে, মাজে মাজে মোক হাঁহিৰ সন্মুখীন কৰাৰ উপৰিও, মোৰ সাংবিধানিক লাজ যিয়েই নহওঁক কিয় কোনো অসুবিধা হোৱা নাই। দৰাচলতে মই দেখিবলৈ পাওঁ যে, ইয়াৰ বিপৰীতে, এই সকলোবোৰ মোৰ সুবিধাৰ বাবে হৈছে। ভাষণত মোৰ দ্বিধা, যিটো এসময়ত এক বিৰক্তিআছিল, এতিয়া আনন্দদায়ক। ইয়াৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ লাভালাভ হৈছে যে ই মোক শব্দৰ অৰ্থনীতি শিকাইছে। মই স্বাভাৱিকতে মোৰ চিন্তাধাৰাক নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ অভ্যাস গঢ়ি তুলিছো । 
     আৰু মই এতিয়া নিজকে প্ৰমাণপত্ৰ দিব পাৰোঁ যে এটা অবিবেচক শব্দ ই কেতিয়াও মোৰ জিভা বা কলমৰ পৰা বাচি নাযায়। মই মোৰ ভাষণ বা লিখনিত কেতিয়াও একো অনুশোচনা কৰিব লগা হোৱা কথা মনত নপৰে। মই এনেদৰে বহুতো দুৰ্ঘটনা আৰু সময়ৰ অপচয়ৰ পৰা ৰক্ষা পাইছো। অভিজ্ঞতাই মোক শিকাইছে যে নীৰৱতা সত্যৰ ভোটাৰৰ আধ্যাত্মিক অনুশাসনৰ অংশ। সত্যক অতিৰঞ্জিত কৰা, দমন বা সংশোধন কৰাৰ প্ৰৱণতা, বুদ্ধিমত্তাৰে বা অজ্ঞাতভাৱে, মানুহৰ এক স্বাভাৱিক দুৰ্বলতা আৰু ইয়াক অতিক্ৰম কৰিবলৈ নীৰৱতা প্ৰয়োজন। কম শব্দৰ এজন মানুহে তেওঁৰ ভাষণত খুব কমঅবিবেচক হ'ব; তেওঁ প্ৰতিটো শব্দ জোখা হ'ব। আমি বহুতো মানুহক কথা পাতিবলৈ অধৈৰ্য্য হোৱা দেখিছোঁ।
     এখন সভাৰ কোনো অধ্যক্ষ নাই যাক কথা কোৱাৰ অনুমতিৰ বাবে টোকা দিয়া নহয়। আৰু যেতিয়াই অনুমতি দিয়া হয়, বক্তাই সাধাৰণতে সময়-সীমা অতিক্ৰম কৰে, অধিক সময় বিচাৰে, আৰু অনুমতি অবিহনে কথা পাতি থাকে। এই সকলো বোৰ কথা কোৱাটো পৃথিৱীৰ বাবে কোনো লাভজনক বুলি ক'ব নোৱাৰি। এইটো সময়ৰ ইমান অপচয়। মোৰ লাজ বাস্তৱত মোৰ ঢাল আৰু বাকলাৰ(buckler) আছিল। এইটোৱে মোক বিকশিত হ'বলৈ অনুমতি দিছে। এইটোৱে মোক মোৰ সত্যৰ বিচক্ষণতাত সহায় কৰিছে। 



আগলৈ.....
+++++++++++++++++++++++++++++++++++
    

শুক্রবার, ৯ জুলাই, ২০২১

বিলুপ্তিৰ পথত প্ৰকৃতিৰদান- উলূখেৰ। Thatching Grass.

উলুখেৰ কি ? 

What is the 'Thatching Grass' ?

 

Scientific name-- Imperata Cylindrica-- Blady Grass, Cogon Grass.


উলুখেৰ হ'ল এবিধ খেৰ যি মানুহে ঘৰৰ চালচোৱা (roof maintenance) কামত ব্যৱহাৰ কৰে। ই এবিধ বন জাতীয় উদ্ভিদ। ইয়াৰ পাতবোৰ দীঘলীয়া আৰু কোমল । এক বা দেৰ চেণ্টিমিটাৰ পৰ্যন্ত বহল হয়। কুমলীয়া অৱস্থাত উলুৰ ৰং পাতল সেউজীয়া ৰঙৰ আৰু পূৰঠ হ'লে ডাঠ সেউজীয়া হয়। ইয়াক কাটি অনাৰ পাছত ৰঙা ৰঙলৈ পৰিবৰ্তন হয়। উলুখেৰৰ পাতৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় পাঁচৰ পৰা আঠ ফুট পৰ্যন্ত হোৱা দেখা যায়। সেমেকা ঠাইত এই উদ্ভিদ গজে। প্ৰকৃততে ই এবিধ বনৰীয়া উদ্ভিদ। 


 উলুখেৰ গছ, চাপৰি বা খেৰণিৰ মাজে মাজে দেখা যায়, পাত বোৰ খেৰৰ পাতৰ লগত একেই, সাধাৰণতে বসন্ত কালত উলু ফুলিবলৈ ধৰা দেখা যায়, উলু ফুল ধুনীয়া আৰু বগা ৰঙৰ হয়। মাজ অংশৰ পৰা দীঘল ঠাৰি এডাল ওলাই ঠাৰি ডালৰ মুৰত এথোপা বগা ফুল ফুলে। দূৰৰ পৰা খুব সুন্দৰ দেখি।


মানুহৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ইয়াক ঘৰৰ বাৰীত আনি লগাই লোৱা দেখা যায়। এবাৰ এই উদ্ভিদ লগালে আৰু মৰি নাযায় আৰু পিছলৈ নিজে নিজে বাঢ়ি গৈ থকাহে পৰিলক্ষিত হয়। আজিৰ পৰা বিশ পঁচিশ বছৰৰ আগতে এই খেৰৰ অন্ত্যন্ত বেছি খেতি কৰা হৈছিল। ড° ভবেন্দ্ৰনাথ শইকীয়াৰ উপন্যাস 'অন্তৰীপ'ত উলুখেৰৰ ব‌্যৱসায়ৰ সম্পৰ্কে উল্লেখ কৰা আছে। তেতিয়াৰ দিনত উলুখেৰৰ মূল্য যথেষ্ট আছিল আৰু ই অতি লাভজনক ব্যৱসায় হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।  কিন্তু সময় অতিবাহিত হোৱা লগে লগে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ দিশত কিছু হ্ৰাস হোৱাৰ পৰিলক্ষিত হৈছে। সেয়ে ইয়াৰ মূল্যও হ্ৰাস হ'ল। আধুনিক যুগত ধাতুৰে নিৰ্মিত টিনপাতৰ প্ৰয়োভৰৰ ফলত আজি উলুখেৰ বিলুপ্তিৰ পথত পৰ্যবসিত হৈছে।


উলুখেৰৰ খেতি এক লাভজনক খেতি হিচাপে পৰিগণিত আছিল। কিন্তু সময়ৰ চাকনৈয়াত এই খেৰৰ ব্যৱহাৰ বহু পৰিমাণে কমি আহিছে। নগৰীয়া এলেকাত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ একেবাৰে শেষ হৈছে বুলিলেও অত্যুক্তি কৰা নহয়। আজিকালি গ্ৰাম্য সমাজতো ইয়াৰ ব্যৱহাৰ টুটি আহিল। কিছুমান গাওঁৰ দুই এঘৰ ঘৰহে খেৰেৰে সঁজা দেখা যায়। নব্বৈ দশকৰ আশে-পাশে এই খেৰৰ ব্যৱহাৰ ব্যাপক হাৰত হৈছিল। সেয়েহে এই সময়ছোৱাত ইয়াৰ দামো আছিল যথেষ্ট। এহাজাৰ উলুখেৰৰ মূল্য আছিল ১২-১৫ শ পৰ্যন্ত। সেয়ে তেতিয়া এই খেৰ বিক্ৰীৰ বাবে এক শ্ৰেণীৰ ঠিকাদাৰৰ জন্ম হৈছিল। সাধাৰণ মানুহে এই ঠিকাদাৰৰ পৰা খেৰ কিনিবলগীয়া হৈছিল। ক্ৰমান্বয়ে মানুহৰ ঘৰৰ চালত টিনপাত লগোৱাৰ ফলত ইয়াৰ উৎপাদন , ব্যৱসায় আৰু ব্যৱহাৰ কমি আহিল। 

 

আজিৰ নতুন প্ৰজন্মৰ বহুতেই উলুখেৰৰ নামকে হয়তো শুনা নাই, ব্যৱহাৰ কথা বাদেই দিলোঁ।



ইয়াৰ ব্যৱহাৰ ?


উলু খেৰ আজিৰ পৰা নব্বৈ দশকৰ সময়ছোৱাত ব্যাপক হাৰত বিভিন্ন ঘৰৰ চাল চোৱাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। তৎকালীন সময়ত চৰকাৰী কাৰ্যালয়, বিদ্যালয় গৃহ, আবাস গৃহ , পোহনীয়া পশু-পক্ষীৰ বাবে গৃহ নিৰ্মাণৰ ক্ষেত্ৰত টিনপাতৰ সলনি উলুখেৰে চাল চোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। উলুখেৰৰ চালৰ বহনক্ষম যোগ্যতা বহু দিনলৈ থাকে।  এবাৰ ঘৰৰ চাল উলুখেৰেৰে দুই তিনি ইঞ্চি মান ডাঠকৈ চালে প্ৰায় তিনি- পাঁচ বছৰলৈ নিচিন্ত হ'ব পাৰি। অৰ্থাৎ তিনি চাৰি বছৰ পানী ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা উলুখেৰৰ আছে। 




সাধাৰণতে খেৰী ঘৰ প্ৰকৃতিৰ বাবে আৰু  সু-স্বাস্থ্যৰ বাবে অতি উপযোগী। উলুখেৰেৰে চাল দিয়া ঘৰত দৰাচলতে ঠাণ্ডা হয়। সেয়ে গৰমৰ দিনত ই  মানুহৰ স্বাস্থ্যৰ সুৰক্ষাত অৰিহণা যোগায়। এনে ঘৰত বসবাস কৰিলে অতিপাত গৰমৰ পৰা ৰক্ষা পাব পাৰি আৰু গৰমৰ ফলত প্ৰাৰ্দুভাৱ হোৱা বিভিন্ন ৰোগৰ পৰা হাত সাৰিব পৰা যায়। তদুপৰি এই খেৰৰ পৰা কোনো ধৰণৰ অপকাৰী গেছৰ উৎপন্ন নহয়। যাৰ বাবে গোলকীয় উষ্ণতা ৰোধৰ ক্ষেত্ৰত ই ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাই । 

কিন্তু খেৰী চাল (roof) যুগমীয়া নহয় বাবে ইয়াক সকলোৱে পৰিত্যাগ কৰা দেখা যায়। অৱশ্যে আমাৰ সমাজত বৰলোকৰ মনত এটা গপচ ভাৱ থকাৰ বাবে হওঁক বা আন কোনো কাৰণতে হওঁক এনে খেৰৰ ঘৰ সঁজাতকৈ টিনপাত দি সঁজাৰ আগ্ৰহ বেছি। 


বিলুপ্তিৰ কাৰণ : 


উলুখেৰ বিলুপ্তি ঘটাৰ একমাত্ৰ কাৰণ হ'ল মানুহে কম ব্যৱহাৰ কৰা। খেৰী ঘৰৰ সলনি বহু দিনলৈ স্থায়িত্বৰ গুণ থকা ধাতুৰে নিৰ্মিত টিনপাতৰ ব্যৱহাৰ বহুলভাবে হোৱাৰ ফলত উলুখেৰৰ জনপ্ৰিয়তা হ্ৰাস পায়। ৰ'দ, বৰষুণ, বতাহ-ধুমুহা আদিৰ পৰা  ৰক্ষা পাবলৈ মানুহে ঘৰ সাজে, কিন্তু খেৰেৰে সঁজা ঘৰৰ চাল বতাহ ধুমুহাই সহজতে উৰুৱাই নিয়ে যাৰ বাবে খেৰ এৰি যেনতেন হ'লেও টিনপাত কিনি চাল লগোৱাৰ মানসিকতা সৃষ্টি হ'ল আৰু ইয়াৰ ফলত উলুখেৰৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু ব্যৱহাৰ কমি আহিল। ফলত মানুহে বা খেতিয়কে উলুখেৰৰ খেতি কৰা বন্ধ কৰিলে আৰু যিবা অলপ অচৰপ আছিল সেয়াও তত্বাৱধানৰ অভাৱত উৎপাদনৰ যৱনিকা পৰিল। সেয়ে আজি আমাৰ অতি পৰিচিত খিলঞ্জীয়াৰ আপোন গোন্ধ নিহিত থকা উলুখেৰ আমাৰ সমাজৰ পৰা বিলুপ্তিৰ পথত পৰ্যবসিত হ'ল। হয়তো এদিন উলুখেৰ কেৱল  ডাঠ অৰণ্যতহে বিচাৰি পোৱা যাব।



সামৰণি




টিনপাত ঘৰত লগাই আমি নিৰাপদ হলো হয়, কিন্তু ইয়াৰ অত্যাধিক ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে আমি জলবায়ুলৈ মাতি আনিলো এক ভয়াবহ বিপদ। পকীঘৰ আৰু টিনপাতৰ উৎকট গৰমে জলবায়ুৰ গোলকীয় উষ্ণতাত প্ৰত্যক্ষ প্ৰভাৱ পেলালে। যাৰফলত সেউজগৃহ গেছৰ সৃষ্টি হৈছে। বৰষুণ, বতাহ-ধুমুহা ক্ষেত্ৰত তাৰতম্য দেখা দিলে। এনেবোৰ কাৰণতে উলুখেৰৰ ঘৰ অতি উপযোগী বসবাস যোগ্য বুলি গণ্য কৰিব পৰা যায়।



















পঢ়ি চোৱাৰ বাবে আন্তৰিক ধন্যবাদ জ্ঞাপন কৰিলো।




+++++++++++++++++++++++++++++++++

বৃহস্পতিবার, ৮ জুলাই, ২০২১

চতুৰ্ভূজ অংকণৰ সম্পৰ্কে কিছু ধাৰণা

চতুৰ্ভূজ কেনেকৈ অংকণ কৰা হয় ?

 

এটা চতুৰ্ভূজ বা যিকোনো বহুভুজ অংকণ কৰিবলৈ আমাক প্ৰথমে প্ৰয়োজন হোৱা আঁহিলা বিধ হ'ল -- জ্যামিতি। আকৌ কেৱল জ্যামিতি হ'লেই নহ'ব ইয়াৰ অন্তভাগত থকা সঁজুলি সমূহো থাকিব লাগিব। যেনে -- কম্পাছ , স্কেল, ত্ৰিকোণী, কোণমান যন্ত্ৰ , ৰবৰ, ... আদি।

যিকি নহওঁক এতিয়া চতুৰ্ভূজ অংকণৰ সম্পৰ্কে কিছু জানি লওহঁক । 

এটা অদ্বিতীয় চতুৰ্ভূজ অংকণ কৰিবলৈ কমেও পাঁচটা বাহু আৰু কোণৰ জোখ আমাক প্ৰয়োজন হয়। ইয়াত বাহু বুলি কওঁতে কৰ্ণৰ কথাও কোৱা হৈছে। 
কিন্তু এটা ত্ৰিভূজ অংকণ কৰিবৰ বাবে কেৱল তিনিটা জোখৰহে প্ৰয়োজন হৈছিল যিটো বিশেষকৈ ত্ৰিভুজৰ চৰ্ত অনুসৰি অংকণ কৰা হৈছিল।

 ত্ৰিভুজৰ চাৰিটা চৰ্ত আছিল -- বাহু-বাহু- বাহু , কোণ-বাহু-কোণ , বাহু-কোণ-বাহু আৰু সমকোণ-অতিভূজ-বাহু চৰ্ত।

এতিয়া চতুৰ্ভূজ অংকণৰ বাবে এই তিনিটা জোখৰ উপৰিও আৰু দুটা জোখ বেছিকৈ প্ৰয়োজন হ'ব। তেতিয়াহে আমি এটা নিৰ্ভুলভাৱে প্ৰকৃত চতুৰ্ভূজ অংকণ কৰিব পাৰিম। সিয়েই হ'ব এটা অদ্বিতীয় চতুৰ্ভূজ। আনহাতে চতুৰ্ভূজৰ নিজস্ব বিভিন্ন ধৰ্মৰ জৰিয়তেও চতুৰ্ভূজ অংকণ কৰিব পৰা যায়। 

মনত ৰাখিব লাগিব যে এটা চতুৰ্ভূজ অদ্বিতীয় ভাৱে অংকণ কৰিবলৈ হ'লে তলত উল্লেখ কৰা ধৰণে বিভিন্ন ভাগত জোখ দিয়া থাকিব লাগিব।---

১/ চতুৰ্ভূজৰ চাৰিটা বাহুৰ জোখ আৰু এডাল কৰ্ণৰ জোখ দিয়া থাকিলে এটা চতুৰ্ভূজ অংকণ কৰিব পৰা যায়।

২/ চতুৰ্ভূজৰ তিনিটা বাহুৰ জোখ আৰু দুডাল কৰ্ণৰ জোখ দিয়া থাকিলে এটা চতুৰ্ভূজ অংকণ কৰিব পৰা যায়।

৩/ চতুৰ্ভূজৰ চাৰিটা বাহুৰ জোখ আৰু এটা কোণৰ জোখ উল্লেখ থাকিলে এটা চতুৰ্ভূজ অংকণ কৰিব পাৰি।

৪/ চতুৰ্ভূজৰ দুটা সন্নিহিত বাহুৰ জোখ আৰু তিনিটা কোণৰ জোখ উল্লেখ থাকিলে এটা চতুৰ্ভূজ অংকণ কৰিব পৰা যায়।

৫/ চতুৰ্ভূজৰ তিনিটা বাহুৰ জোখ আৰু ইহঁতৰ মধ্যবৰ্তী দুটা কোণৰ জোখ উল্লেখ থাকিলে এটা চতুৰ্ভূজ অংকণ কৰিব পাৰি।

৬/ চতুৰ্ভূজৰ আৰু বিশেষ ধৰ্মবোৰ উল্লেখ থাকিলে এটা চতুৰ্ভূজ অংকণ কৰিব পাৰি। যেনে-- আয়ত ,বৰ্গ, সামান্তৰিক, ৰম্বাছ আদিৰ নিজস্ব ধৰ্ম আছে। সেইবোৰ প্ৰয়োগ কৰি চতুৰ্ভূজ অংকণ কৰিব পৰা যায়।

চতুৰ্ভূজৰ প্ৰকাৰ ( Types of Quadrilateral) : 

চতুৰ্ভূজ পাঁচ প্ৰকাৰৰ -- বৰ্গ , আয়ত , সামান্তৰিক , ৰম্বাছ, ট্ৰাপিজিয়াম । 


ইহঁতৰ ধৰ্ম: 

বৰ্গ (Square) :

 বৰ্গৰ চাৰিটা বাহুৰ জোখ সমান আৰু প্ৰতিটো অন্তকোণৰ জোখ ৯০° ( ° এই চিনটোক 'ডিগ্ৰী' বুলি পঢ়া হয়) । ইয়াৰ দুডাল কৰ্ণ থাকে আৰু কৰ্ণ দুডাল পৰস্পৰ সমদ্বিখণ্ডিত হয়।


আয়ত (Rectangle): 

আয়তৰ দুযোৰ বিপৰীত বাহু সমান আৰু সমান্তৰাল। ইহঁতৰ প্ৰতিটো অন্তকোণৰ জোখ ৯০° হয়। 


সামান্তৰিক (parallelogram):

 সামান্তৰিকৰ প্ৰতিযোৰ বিপৰীত বাহু সমান আৰু সমান্তৰাল। ইহঁতৰ প্ৰতিটো বিপৰীত অন্তকোণৰ জোখ সমান।


ৰম্বাছ ( Rhombus) : 

ৰম্বাছৰ চাৰিওটা বাহুৰ জোখ সমান আৰু সমান্তৰাল। ইহঁতৰ প্ৰতিটো বিপৰীত অন্তকোণৰ জোখ সমান। কৰ্ণ কেইডাল লম্বভাৱে সমদ্বিখণ্ডিত হয়। 


ট্ৰাপিজিয়াম ( Trapezium):

 ট্ৰাপিজিয়ামৰ এযোৰ সমান্তৰাল বাহু থাকে। সমান্তৰাল বাহুদ্বয়ক সংযোগ কৰা ৰেখাখণ্ডৰ প্ৰান্তবিন্দু দুটাৰ সমষ্টি ১৮০° হয়। 


চতুৰ্ভূজ বিলাকৰ এই ধৰ্মৰ জৰিয়তেও এটা অদ্বিতীয় চতুৰ্ভূজ অংকণ কৰিব পৰা যায়। 

ত্ৰিভুজৰ সম্পৰ্কে কিছু ধাৰণা:


ত্ৰিভুজ কেই প্ৰকাৰৰ আছে আৰু কি কি ?

ত্ৰিভুজ ছয় প্ৰকাৰৰ আছে। বাহু হিচাপে তিনি প্ৰকাৰৰ আৰু কোণ হিচাপে তিনি প্ৰকাৰৰ আছে।

বাহু হিচাপে তিনি প্ৰকাৰৰ ত্ৰিভুজ হ'ল-- 
১/ সমবাহু ত্ৰিভুজ, ২/ সমদ্বিবাহু ত্ৰিভুজ ,৩/ বিষম বাহু ত্ৰিভুজ ।

কোণ হিচাপে তিনি প্ৰকাৰৰ ত্ৰিভুজ হ'ল--
১/ সুক্ষ্মকোণী ত্ৰিভুজ , ২/ সমকোণী ত্ৰিভুজ , ৩/ স্থূলকোণী ত্ৰিভুজ ।













++++++++++++++++++++++++++++++++




বুধবার, ৭ জুলাই, ২০২১

বহুভুজৰ সম্পৰ্কে কিছু কথা

বহুভুজ কি ?

What is Polygon  ?

বহুভুজ :: সসীম সংখ্যক ৰেখাখণ্ডৰে গঠিত হোৱা এটা সৰল বন্ধ বক্ৰ তথা সমতলীয় আকৃতি বা চিত্ৰক বহুভুজ বোলা হয়।


সমতলীয় আকৃতি বুলিলে দৈৰ্ঘ্য আৰু প্ৰস্থৰে মাপ ল'ব পৰা আকৃতিৰ কথা বুজা যায়। যেনে-- ত্ৰিভুজ ,  চতুৰ্ভূজ, পঞ্চভূজ, ষড়ভূজ ... আদি।

বহুভুজৰ শ্ৰেণীবিভাজন : বহুভুজৰ এটাৰ বাহু, কোণ আৰু শীৰ্ষবিন্দুৰ সংখ্যা অনুসৰি বহুভুজৰ নামাকৰণ কৰা হয়।

১/ তিনিডাল বাহুৰে গঠিত আকৃতি --- ত্ৰিভুজ -- 

২/ চাৰিডাল বাহুৰে গঠিত আকৃতি -- চতুৰ্ভূজ -- 


৩/ পাঁচডাল বাহুৰে গঠিত আকৃতি-- পঞ্চভূজ--

৪/ ছয়ডাল বাহুৰে গঠিত আকৃতি-- ষড়ভূজ-


৭/ সাতডাল বাহুৰে গঠিত -- সপ্তভূজ --

৮/ ন ডাল বাহুৰে গঠিত -- নৱভূজ

৯/ দহডাল বাহুৰে গঠিত-- দশভূজ ... আদি।


বহুভুজৰ প্ৰকাৰ :

(ক) উত্তল বহুভুজ ( Convex polygon)

যি বহুভুজৰ প্ৰতিটো অন্ত:কোণৰ জোখ ১৮০° তকৈ সৰু হয় আৰু কৰ্ণবিলাক ভিতৰৰ ফালে থাকে, সেই বহুভুজক উত্তল বহুভুজ বোলা হয়। যেনে -- সকলো নিয়মিত আকৃতি অৰ্থাৎ ত্ৰিভুজ , চতুৰ্ভূজ, ... আদি।


(খ) অৱতল বহুভুজ ( Concave polygon):

যি বহুভুজৰ অতি কমেও এটা অন্তকোণৰ জোখ ১৮০° তকৈ ডাঙৰ বা বেছি হয় আৰু কমেও এডাল কৰ্ণ আকৃতিটোৰ বাহিৰৰ ফালে থাকে, সেই বহুভুজক অৱতল বহুভুজ বোলা হয়।যেনে-- চিত্ৰত দেখুওৱাৰ দৰে আকৃতিসমূহ হ'ল এই শ্ৰেণীৰ উদাহৰণ --
(ক)    (i) ABCD আকৃতিৰ কৰ্ণ এডাল BD বাহিৰৰ ফালে আছে। (ii) ইয়াৰ কোণ C ৰ জোখ ১৮০° তকৈ বেছি বা ডাঙৰ।
(খ)      (i) ABCDEF আকৃতিৰ কৰ্ণ AC বাহিৰৰ ফালে আছে। (ii) ইয়াৰ B কোণৰ জোখ ১৮০° তকৈ বেছি বা ডাঙৰ।

উত্তল বহুভুজৰ ভাগ বা নামাকৰণ :

বিষমবাহু বহুভূজ (Irregular polygon) : যি উত্তল বহুভুজৰ বাহুৰ জোখ অসমান আৰু অন্তকোণৰ জোখ অসমান হয়, সেই উত্তল বহুভুজক বিষমবাহু বহুভূজ বোলা হয়।
যেনে- চিত্ৰত দেখুওৱাৰ দৰে --

সুষম বহুভুজ (Regular polygon): যি উত্তল বহুভুজৰ প্ৰতিটো বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য সমান আৰু প্ৰতিটো কোণৰ জোখ সমান হয় সেই উত্তল বহুভুজক সুষম বহুভুজ বা সূষমবাহু বহুভুজ বোলা হয়।
যেনে চিত্ৰত দেখুওৱাৰ দৰে--

বহুভুজৰ কোণৰ সমষ্টি : 

ত্ৰিভুজৰ তিনিটা অন্ত:কোণৰ সমষ্টি ১৮০° ( ° এই চিনে ডিগ্ৰী বুজায়) । ত্ৰিভুজৰ এই কোণৰ সমষ্টি ধৰ্ম ব্যৱহাৰ কৰি যিকোনো বহুভুজৰ অন্তকোণৰ সমষ্টি বা যোগফল নিৰ্ণয় কৰিব পৰা যায়। বহুভুজ এটাৰ বাহুৰ সংখ্যাৰ পৰা ২ বিয়োগ কৰি পোৱা সংখ্যাটোৱে ত্ৰিভুজৰ তিনিটা কোণৰ সমষ্টি ১৮০° ক পূৰণ কৰিলে বহুভুজ এটাৰ অন্তকোণৰ সমষ্টি পোৱা যায়। যেনে--
(ক) ত্ৰিভুজৰ বাহুৰ সংখ্যা = ৩ 
        ইয়াৰ পৰা ২ বিয়োগ = ৩ -- ২
                                       = ১
এতেকে অন্তকোণৰ সমষ্টি = ১ × ১৮০°
                                        = ১৮০° 

(খ) চতুৰ্ভূজৰ বাহুৰ সংখ্যা = ৪
         ইয়াৰ পৰা ২ বিয়োগ = ৪ --২
                                        = ২
এতেকে অন্তকোণৰ সমষ্টি = ২ × ১৮০°
                                       = ৩৬০°

(গ) পঞ্চভূজৰ বাহুৰ সংখ্যা= ৫
         ইয়াৰ পৰা ২ বিয়োগ = ৫ -- ২
                                        = ৩
এতেকে অন্তকোণৰ সমষ্টি = ৩ × ১৮০°
                                       = ৫৪০°

গতিকে যদি আমি বাহুৰ সংখ্যাক n বুলি ধৰোঁ তেন্তে বহুভুজৰ অন্তকোণৰ সমষ্টি (n--2) ×180° 
বা (2n -- 4)× 90° হ'ব।
অৰ্থাৎ

বহুভুজৰ অন্তকোণৰ সমষ্টি= (n --2) ×180°

বা

বহুভুজৰ অন্তকোণৰ সমষ্টি= (2n -- 4) ×90°


এই ধৰ্মটোকেই বহুভুজৰ অন্তকোণৰ জোখৰ সমষ্টিৰ ধৰ্ম বুলি কোৱা হয়। এই ধৰ্ম প্ৰয়োগ কৰি বিভিন্ন বহুভুজৰ অন্তকোণৰ সমষ্টি নিৰ্ণয় কৰিব পৰা যায়।

প্ৰয়োগ (application)

প্ৰশ্ন : তলত দিয়া সংখ্যাবোৰ বহুভুজৰ বাহুৰ সংখ্যা হ'লে প্ৰতিটো বহুভুজৰ অন্তকোণৰ সমষ্টি নিৰ্ণয় কৰা।
১/ 12
সমাধান:
বহুভুজটোৰ বাহুৰ সংখ্যা = 12
এতেকে বহুভুজটোৰ অন্তকোণৰ সমষ্টি 
               = (n-2)×180°
               = (12--2)×180°
               = 10 × 180°
               = 1800°
                              #
2/ 14
সমাধান :
বহুভুজটোৰ বাহুৰ সংখ্যা = 14
এতেকে বহুভুজটোৰ অন্তকোণৰ
সমষ্টি = (n -- 2) ×180°
         = (14 --2) ×180°
         = 12 × 180° 
         = 2160°
3/ 20
সমাধান :
বহুভূজটোৰ বাহুৰ সংখ্যা = 20
এতেকে বহুভুজটোৰ অন্তকোণৰ সমষ্টি
               = (2n -- 4) × 90°
               = (2×20 -- 4) × 90°
               = (40 -- 4) × 90°
               = 36×90°
               = 3240°

এনেধৰণে ধৰ্ম প্ৰয়োগ কৰি অন্তকোণৰ সমষ্টি নিৰ্ণয় কৰা হয়।







+++++++++++++++++++++++++++++++++






মঙ্গলবার, ৬ জুলাই, ২০২১

অষ্টম খণ্ড, মহাত্মা গান্ধীৰ আত্মজীৱনী।

(অষ্টম খণ্ড)

সত্যৰ সৈতে মোৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা

মহাত্মা গান্ধীৰ আত্মজীৱনী।

মূল লেখক: এম কে গান্ধী।

অনুবাদ : দুদুল সোণোৱাল। সহ শিক্ষক।


15.

 ইংৰাজী ভদ্ৰলোকৰ চৰিত্ৰত অভিনয়. 

 
   নিৰামিষভোজনৰ ওপৰত মোৰ বিশ্বাস দিনে দিনে বাঢ়িছিল। নিমখৰ কিতাপখনত সুষম আহাৰৰ অধ্যয়নৰ বাবে মোৰ ভোক কঢ়িয়াই আনিছিল। মই নিৰামিষভোজনৰ ওপৰত উপলব্ধ সকলো কিতাপ পঢ়িবলৈ গৈছিলো।ইয়াৰ ভিতৰত এখন আছিল হাৱাৰ্ড উইলিয়ামছৰ দ্য এথিক্স অফ ডায়েট, 'প্ৰাথমিক সময়ৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে মানৱীয় ডায়েটেটিকছৰ সাহিত্যৰ জীৱনীমূলক ইতিহাস'। ই জানিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল যে পাইথাগোৰাছ আৰু যীচুৰ পৰা বৰ্তমান যুগৰ সকলো দাৰ্শনিক আৰু ভৱিষ্যতবক্তা নিৰামিষভোজী আছিল। ডঃ আন্না কিংছফৰ্ডৰ দ্য পাৰফেক্ট ৱে ইন ডায়েট এখন আকৰ্ষণীয় কিতাপ আছিল। স্বাস্থ্য আৰু পৰিচ্ছন্নতাৰ ওপৰত ডাঃ এলিনছনৰ লিখনিবোৰো একেদৰে যথেষ্ট সহায়ক আছিল। তেওঁ ৰোগীৰ আহাৰৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ ওপৰত আধাৰিত এটা নিৰাময় প্ৰণালীৰ পোষকতা কৰিছিল। নিজে নিৰামিষভোজী, তেওঁ তেওঁৰ ৰোগীসকলৰ বাবেও এক কঠোৰ নিৰামিষ আহাৰ ৰখাৰ পৰামৰ্শ দিছিল।
   এই সকলো সাহিত্য পঢ়াৰ ফলস্বৰূপে ডায়েটেটিক পৰীক্ষাবোৰে মোৰ জীৱনত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান ল'বলৈ ধৰিছিল। আৰম্ভণিতে এই পৰীক্ষাবোৰৰ মুখ্য বিবেচনা আছিল স্বাস্থ্য। কিন্তু পিছলৈ ধৰ্ম্ম সৰ্বোচ্চ উদ্দেশ্য হৈ পৰিল।
   ইতিমধ্যে মোৰ বন্ধুৱে মোৰ বিষয়ে চিন্তা কৰা বন্ধ কৰা নাছিল। মোৰ প্ৰতি থকা তেওঁৰ প্ৰেমে তেওঁক ভাবিবলৈ বাধ্য কৰিছিল যে, যদি মই মাংস খোৱাৰ প্ৰতি মোৰ আপত্তিত অটল থাকোঁ, মই কেৱল এটা দুৰ্বল সংবিধান বিকশিত কৰা উচিত নহয়, কিন্তু ডাফৰ (Duffer) হৈ থকা উচিত, কিয়নো মই ইংৰাজী সমাজত কেতিয়াও ঘৰুৱা অনুভৱ কৰা উচিত নহয়। যেতিয়া তেওঁ গম পালে যে মই নিৰামিষভোজনৰ ওপৰত কিতাপত নিজকে আগ্ৰহী কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছোঁ, তেতিয়া তেওঁ ভয় খাইছিল যাতে এই অধ্যয়নবোৰে মোৰ মূৰটো বিভ্ৰান্ত কৰিব নোৱাৰে; যে মই পৰীক্ষা-নিৰীক্ষাত মোৰ জীৱনটো আঁতৰাই দিব লাগে, মোৰ নিজৰ কাম পাহৰি যাব লাগে, আৰু ক্ৰেঙ্ক (crank) হ'ব লাগে। 
   সেয়েহে তেওঁ মোক সংস্কাৰ কৰিবলৈ এটা শেষ প্ৰয়াস কৰিছিল। তেওঁ এদিন মোক থিয়েটাৰলৈ যাবলৈ আমন্ত্ৰণ জনাইছিল। নাটকখনৰ আগতে আমি হলবৰ্ণ ৰেষ্টুৰেণ্টত একেলগে ভোজন কৰিব লগীয়া হৈছিল, মোৰ বাবে এটা ৰাজকীয় ঠাই আৰু ভিক্টোৰিয়া হোটেল এৰাৰ পিছত মই প্ৰথম ডাঙৰ ৰেষ্টুৰেণ্টলৈ গৈছিলো। সেই হোটেলখনত থকাটো খুব কমসহায়ক অভিজ্ঞতা আছিল, কিয়নো মই মোৰ বিষয়ে মোৰ বুদ্ধিৰে তাত বাস কৰা নাছিলোঁ। বন্ধুজনে মোক এই ৰেষ্টুৰেণ্টলৈ লৈ যোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল ,স্পষ্টকৈ কল্পনা কৰিছিল যে শালীনতাই যিকোনো প্ৰশ্ন নিষিদ্ধ কৰিব। আৰু এইটো ডিনাৰৰ এটা ডাঙৰ কোম্পানী আছিল যাৰ মাজত মই আৰু মোৰ বন্ধুৱে আমাৰ মাজত এখন টেবুল ভাগ বতৰা কৰি বহিছিলো। 
   প্ৰথম অধ্যায়টো আছিল চুপ। মই ভাবিছিলো যে এইটো কিহৰ দ্বাৰা তৈয়াৰ কৰা হ'ব পাৰে, কিন্তু বন্ধুজনক এই বিষয়ে সোধাৰ সাহস নকৰিলোঁ। সেয়েহে মই ৱেইটাৰজনক মাতি পঠিয়াইছিলো। মোৰ বন্ধুৱে লৰচৰ কৰাটো দেখিছিল আৰু মেজৰ ওপৰেৰে কঠোৰভাৱে সুধিছিল কি আছিল। যথেষ্ট দ্বিধাৰে মই তেওঁক কৈছিলো যে মই সুধিব বিচাৰিছিলো যে চুপটো পাচলিৰ চুপ নেকি। তেওঁ আৱেগিকভাৱে কৈছিল, "আপুনি শালীন সমাজৰ বাবে অত্যাধিক অনাড়ম্বৰ, যদি আপুনি নিজকে আচৰণ কৰিব নোৱাৰে, তেন্তে আপুনি ভালদৰে যাব লাগিব। আন কোনো ৰেষ্টুৰেণ্টত খাৱকগৈ আৰু বাহিৰত মোৰ বাবে অপেক্ষা কৰক।" এইটোৱে মোক আনন্দিত কৰিছিল। বাহিৰলৈ মই গৈছিলো। ওচৰতে এটা নিৰামিষ ৰেষ্টুৰেণ্ট আছিল, কিন্তু ইয়াক বন্ধ কৰা হৈছিল। গতিকে মই সেই ৰাতি খাদ্য অবিহনে গৈছিলো। 
   মই মোৰ বন্ধুৰ সৈতে থিয়েটাৰলৈ গৈছিলো, কিন্তু মই সৃষ্টি কৰা দৃশ্যটোৰ বিষয়ে তেওঁ কেতিয়াও একো কোৱা নাছিল। অৱশ্যে মোৰ ফালৰ পৰা ক'বলৈ একো নাছিল। এইটো আমাৰ অন্তিম বন্ধুত্বপূৰ্ণ কাজিয়া আছিল। এইটোৱে আমাৰ সম্পৰ্কক অতি কমেও প্ৰভাৱিত কৰা নাছিল। মোৰ বন্ধুৰ সকলো প্ৰচেষ্টা কঠোৰ ভাৱে কৰা প্ৰেমময় দেখিবলৈ আৰু প্ৰশংসা কৰিব পাৰিছিলো, আৰু আমাৰ চিন্তা আৰু কাৰ্য্যৰ পাৰ্থক্যৰ বাবে তেওঁৰ প্ৰতি মোৰ সন্মান অধিক আছিল। 
   কিন্তু মই সিদ্ধান্ত লৈছিলো যে মই তেওঁক স্বাচ্ছন্দ্যত ৰাখিব লাগে, যে মই তেওঁক আশ্বাস দিব লাগে যে মই আৰু বেয়া নহ'ম, কিন্তু নম্ৰ সমাজৰ বাবে খাপ খোৱা আন সফলতাবোৰ ৰক্ষা কৰি মোৰ নিৰামিষভোজন পূৰণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিম। আৰু এই উদ্দেশ্যৰ বাবে মই এজন ইংৰাজ ভদ্ৰলোক হোৱাৰ সকলো অসম্ভৱ কাম হাতত লৈছিলো।
   মই পিন্ধি থকা বোম্বাই কাটৰ পিছত থকা কাপোৰবোৰ আছিল, সেইবোৰ মই ইংৰাজ সমাজৰ বাবে অনুপযুক্ত বুলি ভাবিছিলো, আৰু মই আৰ্মি আৰু নেভি ষ্ট'ৰত নতুন কাপোৰ কিনিছিলো। 
   মই উনৈশটা শ্বিলিং মূল্যৰ (এক shilling ত ১২ অনা থাকে) চিমনি-পট টুপী ও লৈছিলো - সেই দিনবোৰত অত্যাধিক মূল্য আছিল। ইয়াত সন্তুষ্ট নহৈ, মই লণ্ডনৰ পৰিপাটি (ফেশ্বনেবল) জীৱনৰ কেন্দ্ৰ বণ্ড ষ্ট্ৰীটত তৈয়াৰ কৰা এটা সন্ধিয়াৰ চুটত দহ পাউণ্ড অপচয় কৰিছিলো; আৰু মোৰ ভাল আৰু মহৎ হৃদয়ৰ ভায়জনে মোলৈ সোণৰ দ্বী-জিজিঁৰি যুক্ত সোণৰ ঘড়ী পঠিয়াবলৈ কৈছিল। 
   এডাল পূৰ্বে সাজু কৰা টাই পিন্ধাটো শুদ্ধ নাছিল আৰু মই নিজৰ বাবে এটা বান্ধি দিয়াৰ কলা শিকিছিলো। ভাৰতত থাকোঁতে, পৰিয়ালৰ নাপিতে মোক দাড়ী খুৰোৱা দিনবোৰত আইনাখন এক বিলাসিতা আছিল। ইয়াত মই এটা ডাঙৰ আইনাৰ আগত প্ৰতিদিনে দহ মিনিট অপচয় কৰিছিলো, নিজকে মোৰ টাই সজোৱা আৰু মোৰ চুলি সঠিকভাৱে ফঁণিয়াই পৰিপাটি হৈছিলো। মোৰ চুলি কোনোপ্ৰকাৰে কোমল নাছিল, আৰু প্ৰতিদিনে ইয়াৰ অৰ্থ আছিল ব্ৰাছটো স্থিতিত ৰাখিবলৈ নিয়মীয়া সংগ্ৰাম। যেতিয়াই টুপীটো পিন্ধি আৰু বাহিৰলৈ ৰখা হয়, হাতখন স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে চুলি মিলাবলৈ মূৰৰ ফালে আগবাঢ়িব, প্ৰতিবাৰেই হাতৰ আন সভ্য অভ্যাসৰ কথা উল্লেখ নকৰিব আৰু তাৰ পিছত সভ্য সমাজত বহি থাকোঁতে একে উদ্দেশ্যৰ বাবে কাম কৰিব। 
   যেন এই সকলোবোৰ মোক বস্তুটো দেখুৱাবলৈ পৰ্যাপ্ত নহয়, মই মোৰ মনোযোগ আন বিৱৰণৰ প্ৰতি নিৰ্দেশ দিছিলো যিবোৰ এজন ইংৰাজ ভদ্ৰলোক নিৰ্মাণৰ দিশত যোৱাৰ কথা আছিল। মোক কোৱা হৈছিল যে নৃত্য, ফৰাচী আৰু বাকপটুতাৰ পাঠ লোৱাটো মোৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়। ফৰাচী কেৱল চুবুৰীয়া ফ্ৰান্সৰ ভাষাই নহয়, কিন্তু এইটো মহাদেশৰ ভাষা আছিল যাৰ ওপৰত মোৰ ভ্ৰমণ কৰাৰ ইচ্ছা আছিল। মই এটা শ্ৰেণীত নৃত্যৰ পাঠ লোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিলো আৰু এটা ম্যাদৰ বাবে মাচুল হিচাপে ৩১০.০২ টকা ( £3 pound ,১ পাউণ্ডত ১০৩.৩৪ টকা থাকে) পৰিশোধ কৰিছিলো। মই নিশ্চয় তিনি সপ্তাহত প্ৰায় ছয়টা পাঠ লৈছো। কিন্তু ছন্দময় গতিৰ দৰে যিকোনো প্ৰাপ্তি কৰাটো মোৰ সামৰ্থ্যৰ বাহিৰত আছিল। 
   মই পিয়ানো বাদ্য অনুসৰণ কৰিব নোৱাৰিলোঁ আৰু সেয়েহে সময় ৰখাটো অসম্ভৱ হৈ পৰিছিল। তেতিয়া মই কি কৰিব লাগিছিল? কাহিনীটোত থকা বৈৰাগীসকলে নিগনিবোৰৰ পৰা আঁতৰি থাকিবলৈ এটা মেকুৰী ৰাখিছিল, আৰু তাৰ পিছত মেকুৰীটোক গাখীৰ খুৱাবলৈ এটা গৰু, আৰু গৰুটো ৰাখিবলৈ এজন মানুহ আদি ৰাখিছিল। মোৰ উচ্চাকাংক্ষাও বৈৰাগীৰ পৰিয়ালৰ দৰে বাঢ়িছিল। মই ভাবিছিলো যে পাশ্চাত্য সংগীতৰ বাবে কাণ তৈয়াৰ কৰিবলৈ মই ভায়োলিন বজাবলৈ শিকিব লাগে। গতিকে মই ৩ পাউণ্ড ভায়োলিন শিকাৰ বাবে মাচুল হিচাপে আৰু কিবা বিনিয়োগ কৰিছিলো। 
   মই মোক বাকপটুতাৰ পাঠ দিবলৈ এজন তৃতীয় শিক্ষক বিচাৰিছিলো আৰু তেওঁক গিনিৰে (guinea, ইংলেণ্ডত চলা এবিধ সোণৰ মুদ্ৰা, 1গিনিত ২১ শ্বিলিং থাকে) প্ৰাথমিক মাচুল পৰিশোধ কৰিছিলো। তেওঁ বেলৰ ষ্টেণ্ডাৰ্ড এলোকুটিয়নিষ্টক পাঠ্য-কিতাপ হিচাপে পৰামৰ্শ দিছিল, যিটো মই ক্ৰয় কৰিছিলো। আৰু মই পিটৰ এটা ভাষণেৰে আৰম্ভ কৰিছিলো। কিন্তু শ্ৰীযুত বেলে মোৰ কাণত এলাৰ্মৰ ঘণ্টা বজাইছিল আৰু মই সাৰ পাইছিলো। মই ইংলেণ্ডত জীৱনটো কটাব লগা হোৱা নাছিল, মই নিজকে কৈছিলো। তেতিয়া বাকপটুতা শিকাৰ কি ব্যৱহাৰ হৈছিল? আৰু নৃত্যই কেনেকৈ মোৰ এজন ভদ্ৰলোক কঢ়িয়াই আনিব পাৰে? ভায়োলিনটো মই আনকি ভাৰততো শিকিব পাৰিছিলো। মই এজন শিক্ষাৰ্থী আছিলোঁ আৰু মোৰ পঢ়াশুনা কৰা উচিত। মই আদালতৰ উকীল আশ্ৰমত (Inn) যোগদান কৰিবলৈ নিজকে যোগ্য কৰা উচিত। যদি মোৰ চৰিত্ৰটোৱে মোক এজন ভদ্ৰলোক বনাইছিল, যিটো ইমান ভাল। 
   অন্যথা মই উচ্চাকাংক্ষা ত্যাগ কৰা উচিত। এই আৰু একে ধৰণৰ চিন্তাই মোক আৱদ্ধ কৰি ৰাখিছিল, আৰু মই সেইবোৰ এখন পত্ৰত প্ৰকাশ কৰিছিলো যিটো মই বাকপটু শিক্ষকজনক সম্বোধন কৰিছিলোঁ আৰু তেওঁক মোক পৰৱৰ্তী পাঠৰ পৰা ক্ষমা কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছিলোঁ। মই মাত্ৰ দুটা বা তিনিটা লৈছিলো। মই নৃত্য শিক্ষকলৈ একেধৰণৰ চিঠি লিখিছিলো, আৰু ব্যক্তিগতভাৱে ভায়োলিন শিক্ষকৰ ওচৰলৈ গৈছিলোঁ আৰু যিকোনো মূল্যত ভায়োলিনটো বিক্ৰী কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছিলো। তাই মোৰ সৈতে বন্ধুত্বপূৰ্ণ আছিল, সেয়েহে মই তাইক কৈছিলো যে মই কেনেকৈ আৱিষ্কাৰ কৰিছিলো যে মই এটা মিছা ধাৰণা অনুসৰণ কৰি আছোঁ। তাই মোক সম্পূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন কৰাৰ সংকল্পত উৎসাহিত কৰিছিল। এই মোহ প্ৰায় তিনি মাহ ধৰি চলিব লাগিব। পোছাকৰ পৰিধান বহু বছৰ ধৰি চলি আছিল। কিন্তু এতিয়াৰ পৰা মই এজন ছাত্ৰ হৈ পৰিছিলো।
   16 

    পৰিৱৰ্তন . 

   
    কোনেও কল্পনা নকৰিব যে নৃত্যত মোৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা আৰু তেনে ধৰণৰ পৰীক্ষাবোৰে মোৰ জীৱনত আমোদৰ এক পৰ্যায় চিহ্নিত কৰিছিল। পঢ়ুৱৈজনে লক্ষ্য কৰিব যে তেতিয়াও মোৰ বিষয়ে মোৰ বুদ্ধি আছিল। মোৰ সেই সময়খিনি মোৰ ফালৰ পৰা এক নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ আত্ম-আত্মনিৰীক্ষণৰ দ্বাৰা সকাহ পোৱা নাছিল।
    মই খৰচ কৰা প্ৰতিটো সামান্য বস্তুৰ হিচাপ ৰখা হৈছিলোঁ, আৰু মোৰ খৰচবোৰ সাৱধানে গণনা কৰা হৈছিল। প্ৰতিটো সৰু সামগ্ৰী যেনে অমনিবাছৰ ভাড়া বা ডাকটিকট বা বাতৰি কাকতত খৰচ কৰা কেইটামান তামৰ মুদ্ৰা সম্পৰ্কে গণনা কৰা হ'ব, আৰু শোৱাৰ আগতে প্ৰতি সন্ধিয়া ভাৰসাম্য ৰখা হ'ব। সেই অভ্যাসটো তেতিয়াৰ পৰাই মোৰ লগত আছে, আৰু মই জানো যে ইয়াৰ ফলস্বৰূপে, যদিও মই লাখ লাখ পৰিমাণৰ ৰাজহুৱা পুঁজি চম্ভালিব লগা হৈছিল, মই তেওঁলোকৰ বিতৰণত কঠোৰ অৰ্থনীতি প্ৰয়োগ কৰাত সফল হৈছো, আৰু বকেয়া ঋণৰ পৰিৱৰ্তে, মই নেতৃত্ব দিয়া সকলো আন্দোলনৰ ক্ষেত্ৰত অৱশ্যেই অতিৰিক্ত ভাৰসাম্য আছিল।প্ৰতিজন যুৱক-যুৱতীয়ে মোৰ কিতাপখনৰ পৰা এটা পাত উলিয়াব দিয়ক আৰু তেওঁৰ পকেটৰ পৰা ওলাই অহা আৰু ওলাই যোৱা সকলো বোৰৰ হিচাপ দিয়াটো এটা বিষয় কৰি দিয়ক, আৰু মোৰ দৰে তেওঁ শেষত লাভৱান হোৱাটো নিশ্চিত।
    যিহেতু মই মোৰ জীৱন ধাৰণৰ ওপৰত কঠোৰ নজৰ ৰাখিছিলো, মই দেখিছিলো যে অৰ্থনীতি ৰক্ষা কৰাটো প্ৰয়োজনীয়। সেয়েহে মই মোৰ খৰচ আধা হ্ৰাস কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিলো। মোৰ গণনাবোৰে ভাড়াত খৰচ কৰা অসংখ্য সামগ্ৰী দেখুৱাইছিল। আকৌ এটা পৰিয়ালৰ সৈতে থকাৰ অৰ্থ হৈছে নিয়মীয়া সাপ্তাহিক বিল পৰিশোধ কৰা। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল মাজে মাজে পৰিয়ালৰ সদস্যসকলক ৰাতিৰ আহাৰলৈ লৈ যোৱা, আৰু একেদৰে তেওঁলোকৰ সৈতে পাৰ্টিত উপস্থিত থকাৰ সৌজন্য। এই সকলোবোৰত পৰিবহনৰ বাবে গধুৰ সামগ্ৰী অন্তৰ্ভুক্ত আছিল, বিশেষকৈ, যদি বন্ধুগৰাকী এগৰাকী মহিলা আছিল, তেন্তে মানুহজনে সকলো খৰচ পৰিশোধ কৰিব লাগিব। লগতে খোৱাৰ অৰ্থ হৈছে অতিৰিক্ত ব্যয়, কিয়নো গ্ৰহণ নকৰা আহাৰৰ বাবে নিয়মীয়া সাপ্তাহিক বিলৰ পৰা কোনো কৰ্তন কৰিব নোৱাৰি। 
    মোৰ এনে লাগিছিল যে এই সকলোবোৰ সামগ্ৰী ৰক্ষা কৰিব পাৰি, ঠিক তেনেদৰে মোৰ পাৰ্চৰ নলাটো ওলাব পৰা মিছা ঔচিত্যৰ অনুভূতিৰ জৰিয়তে। সেয়েহে মই এটা পৰিয়ালত আৰু বাস কৰাৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ একাউণ্টত কোঠা লোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিলো, আৰু লগতে মই কৰিব লগা কাম অনুসৰি ঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ আঁতৰাবলৈ সিদ্ধান্ত লৈছিলো, এনেদৰে একে সময়তে অভিজ্ঞতা লাভ কৰিছিলো। 
   কোঠাবোৰ ইমান বাছনি কৰা হৈছিল যাতে মই আধা ঘণ্টাৰ ভিতৰত খোজকাঢ়ি কামৰ স্থানত উপনীত হ'বলৈ সক্ষম হওঁ, আৰু সেয়েহে ভাড়া ৰাহি কৰিব পাৰো। ইয়াৰ আগতে মই যেতিয়াই যিকোনো ঠাইলৈ গৈছিলো সদায় এক প্ৰকাৰৰ পৰিবহন লৈছিলো, আৰু খোজ কাঢ়িবলৈ অতিৰিক্ত সময় উলিয়াব লগা হৈছিল। নতুন ব্যৱস্থাটোৱে খোজ কঢ়া আৰু অৰ্থনীতিক একত্ৰিত কৰিছিল, কিয়নো ইয়াৰ অৰ্থ আছিল ভাড়া সঞ্চয় কৰা আৰু মোক দিনে আঠ বা দহ মাইল খোজ কাঢ়িবলৈ দিয়া। এইটো মুখ্যতঃ দীঘলীয়া খোজকঢ়াৰ অভ্যাস আছিল যিয়ে মোক ইংলেণ্ডত থকা সময়ছোৱাত ৰোগৰ পৰা প্ৰায় মুক্ত কৰি ৰাখিছিল আৰু মোক যথেষ্ট শক্তিশালী শৰীৰ দিছিল। এনেদৰে মই এটা কোঠা ভাড়ালৈ লৈছিলো; এটা বহা কোঠাৰ বাবে আৰু আনটো শোৱনি কোঠাৰ বাবে। এইটো দ্বিতীয় পৰ্যায় আছিল। তৃতীয়জন এতিয়াও আহিবলৈ বাকী আছিল। 
   এই পৰিৱৰ্তনবোৰে মোক আধা খৰচ ৰাহি কৰিছিল। কিন্তু মই সময়টো কেনেকৈ ব্যৱহাৰ কৰিম? মই জানিছিলো যে বাৰ পৰীক্ষাৰ বাবে বেছি অধ্যয়নৰ প্ৰয়োজন নাই, আৰু সেয়েহে মই সময়ৰ বাবে হেঁচা অনুভৱ কৰা নাছিলোঁ। মোৰ দুৰ্বল ইংৰাজী মোৰ বাবে চিৰস্থায়ী চিন্তা আছিল। শ্ৰীযুত (পিছত ছাৰ ফ্ৰেডেৰিক) লেলিৰ কথা, "প্ৰথমে স্নাতক হওক আৰু তাৰ পিছত মোৰ ওচৰলৈ আহক," এতিয়াও মোৰ কাণত বাজি আছিল। মই ভাবিছিলো, মোক কেৱল বাৰলৈ মাতি অনাউচিত নহয়, লগতে কিছু সাহিত্যিক ডিগ্ৰীও থাকিব লাগে। মই অক্সফৰ্ড আৰু কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পাঠ্যক্ৰমৰ বিষয়ে অনুসন্ধান কৰিছিলো, কেইজনমান বন্ধুৰ পৰামৰ্শ লৈছিলো, আৰু দেখিছিলো যে, যদি মই এই যিকোনো এটা ঠাইলৈ যাবলৈ নিৰ্বাচিত হওঁ, ইয়াৰ অৰ্থ হ'ব অধিক খৰচ আৰু মই প্ৰস্তুত হোৱাতকৈ অধিক সময় ইংলেণ্ডত থকা।
   এজন বন্ধুৱে পৰামৰ্শ দিছিল যে, যদি মই সঁচাকৈয়ে এটা কঠিন পৰীক্ষা দিয়াৰ সন্তুষ্টি লাভ কৰিব বিচাৰো, মই লণ্ডনত মেট্ৰিক উত্তীৰ্ণ হোৱা উচিত। ইয়াৰ অৰ্থ আছিল যথেষ্ট শ্ৰম আৰু মোৰ সাধাৰণ জ্ঞানৰ ভঁৰালত যথেষ্ট সংযোজন, নামৰ কোনো অতিৰিক্ত ব্যয় অবিহনে। মই পৰামৰ্শটোক আদৰণি জনাইছো। কিন্তু পাঠ্যক্ৰমে মোক ভয় খুৱাইছিল। লেটিন আৰু এটা আধুনিক ভাষা বাধ্যতামূলক আছিল ।মই লেটিন কেনেদৰে পৰিচালনা কৰিম? কিন্তু বন্ধুজনে ইয়াৰ বাবে এক শক্তিশালী অনুৰোধ কৰিছিল: "উকীলসকলৰ বাবে লেটিন অতি মূল্যৱান ভাষা। আইনৰ কিতাপ বুজাত লেটিন ভাষাৰ জ্ঞান অতি উপযোগী। আৰু ৰোমান আইনৰ এখন কাকত সম্পূৰ্ণৰূপে লেটিন ভাষাত আছে। ইয়াৰ উপৰিও লেটিন ভাষাৰ জ্ঞানৰ অৰ্থ হৈছে ইংৰাজী ভাষাৰ ওপৰত অধিক আধিপত্য।" ই ঘৰলৈ গৈছিল আৰু মই লেটিন শিকিবলৈ সিদ্ধান্ত লৈছিলো, যিমানেই কঠিন নহওঁক কিয়। ফৰাচী মই ইতিমধ্যে আৰম্ভ কৰিছিলোঁ, গতিকে মই ভাবিছিলো যে সেইটো আধুনিক ভাষা হ'ব লাগে। মই এটা ব্যক্তিগত মেট্ৰিক শ্ৰেণীত যোগদান কৰিছিলো। প্ৰতি ছয় মাহত পৰীক্ষা অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰু মোৰ হাতত মাত্ৰ পাঁচ মাহ আছিল। 
   এইটো মোৰ বাবে প্ৰায় অসম্ভৱ কাম আছিল। কিন্তু এজন ইংৰাজ ভদ্ৰলোক হোৱাৰ পিছত অভিলাষীজনে নিজকে এজন গুৰুতৰ শিক্ষাৰ্থীলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। মই মিনিটৰ ভিতৰতে মোৰ নিজৰ সময়-তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছিলোঁ; কিন্তু মোৰ বুদ্ধিমত্তা বা স্মৃতিয়ে মোক নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত অন্যান্য বিষয়ৰ উপৰিও লেটিন আৰু ফৰাচী বিষয়ৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ সক্ষম কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া নাছিল। ফলস্বৰূপে মোক লেটিন ভাষাত খেতি কৰা ধৰণৰ হৈছিল। মই দুঃখিত আছিলোঁ কিন্তু হৃদয় হেৰুওৱা নাছিলোঁ। মই লেটিনৰ বাবে এটা সোৱাদ লাভ কৰিছিলো; লগতে মই ভাবিছিলো যে মোৰ ফৰাচী আন এটা পৰীক্ষণৰ বাবে সকলো ভাল হ'ব আৰু মই বিজ্ঞান গোটত এটা নতুন বিষয় বাছনি কৰিম। বিজ্ঞানত মোৰ বিষয় হৈ থকা ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ পৰীক্ষাৰ অভাৱৰ প্ৰতি কোনো আকৰ্ষণ নাছিল, আনহাতে ই এক গভীৰ আকৰ্ষণীয় অধ্যয়ন হ'ব লাগিছিল। এইটো ভাৰতৰ এটা বাধ্যতামূলক বিষয় আছিল আৰু সেয়েহে মই ইয়াক লণ্ডন মেট্ৰিকৰ বাবে বাছনি কৰিছিলো। এইবাৰ, অৱশ্যে, মই ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ সলনি তাপ আৰু পোহৰ বাছনি কৰিছিলো। এইটো সহজ বুলি কোৱা হৈছিল আৰু মই তেনেকুৱাই পাইছিলো। 
   আন এটা পৰীক্ষণৰ বাবে মোৰ প্ৰস্তুতিৰ সৈতে, মই মোৰ জীৱনক আৰু অধিক সৰল কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিলো। মই অনুভৱ কৰিছিলো যে মোৰ জীৱন ধাৰণৰ পদ্ধতি এতিয়াও মোৰ পৰিয়ালৰ বিনয়ী উপায়ৰ সৈতে খাপ খোৱা নাই। মোৰ সংগ্ৰামকাৰী ভায়জনৰ চিন্তাই, যিয়ে মোৰ নিয়মীয়া আৰ্থিক সহায়ৰ আহ্বানৰ প্ৰতি নম্ৰভাৱে সঁহাৰি জনাইছিল, মোক গভীৰভাৱে দুখ দিছিল। মই দেখিছিলো যে যিসকলে মাহিলী আঠৰ পৰা পোন্ধৰ পাউণ্ড খৰচ কৰিছিল তেওঁলোকৰ বেছিভাগেই বৃত্তিৰ সুবিধা লাভ কৰিছিল। মোৰ আগত বহুত সৰল জীৱনযাপনৰ উদাহৰণ আছিল। মই মোতকৈ বেছি নম্ৰতাৰে বাস কৰা বহুতো দৰিদ্ৰ শিক্ষাৰ্থীৰ সন্মুখীন হৈছিলো। তেওঁলোকৰ এজনে সপ্তাহত দুটা শ্বিলিঙ মূল্যৰ এটা কোঠাত বস্তিত আছিল আৰু লকহাৰ্টৰ সস্তীয়া কোকো কোঠাৰ পৰা প্ৰতি আহাৰত দুই পেন্স মূল্যৰ কোকো আৰু ব্ৰেডত বাস কৰিছিল। তেওঁক অনুকৰণ কৰাৰ কথা ভবাটো মোৰ পৰা বহু দূৰত আছিল, কিন্তু মই অনুভৱ কৰিছিলোঁ যে মই নিশ্চিতভাৱে দুটাৰ সলনি এটা কোঠা পাব পাৰো আৰু ঘৰত মোৰ কিছু আহাৰ ৰান্ধিব পাৰোঁ। এইটো প্ৰতি মাহে চাৰিৰ পৰা পাঁচ পাউণ্ডৰ সঞ্চয় হ'ব। 
   মই সৰল জীৱনযাপনৰ ওপৰত কিতাপও পাইছিলো। মই কোঠাবোৰ এৰি দিছিলো আৰু তাৰ সলনি এটা ভাড়ালৈ লৈছিলোঁ, ষ্টোভত বিনিয়োগ কৰিছিলো, আৰু ঘৰত মোৰ ৰাতিপুৱাৰ আহাৰ ৰন্ধা আৰম্ভ কৰিছিলো। প্ৰক্ৰিয়াটোৱে মোক বিশ মিনিটতকৈ বেছি সময় ল'লে কিয়নো ৰান্ধিবলৈ কেৱল ওটমিল প'ৰিজ(oatmeal porridge হ'ল বিলাতী ধানৰ চাউলৰ পায়স) আছিল আৰু কোকোৰ(cocoa এবিধ গছৰ গুটি, ইয়াক চাহৰ দৰে খায়) বাবে উতলাবলৈ পানী আছিল। মই দুপৰীয়াৰ আহাৰ বাহিৰত আৰু ৰাতিৰ আহাৰৰ বাবে ঘৰত পিঠা আৰু কোকো খাইছিলো। এনেদৰে মই দিনে তিনি পেন্স আৰু এটা শ্বিলিংত জীয়াই থাকিবলৈ সক্ষম হৈছিলো। এইটোও এক গভীৰ অধ্যয়নৰ সময় আছিল। সাধাৰণ জীৱনযাপনে মোক যথেষ্ট সময় ৰক্ষা কৰিছিল আৰু মই মোৰ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছিলো।
   পাঠকে ভাবিব নালাগে যে এই জীৱনটোৱে মোৰ জীৱনক যিকোনো প্ৰকাৰে নিৰস বিষয় কৰি তুলিছে। ইয়াৰ বিপৰীতে, পৰিৱৰ্তনটোৱে মোৰ ভিতৰৰ আৰু বাহ্যিক জীৱনক একত্ৰিত কৰিছিল। এইটো মোৰ পৰিয়ালৰ উপায়ৰ সৈতে খাপ খোৱাকৈও বেছি আছিল। মোৰ জীৱন নিশ্চিতভাৱে অধিক সত্যবাদী আছিল আৰু মোৰ আত্মাৰ আনন্দৰ কোনো সীমা নাজানিছিল। 

আগলৈ.....

ওপৰৰ ফটো কপি হোৱাইটএপ গোটৰ পৰা সংগৃহীত।
++++++++++++++++++++++++++++++++++

শনিবার, ৩ জুলাই, ২০২১

মহাত্মা গান্ধীৰ আত্মজীৱনী। সপ্তম খণ্ড। পঢ়ক।

(সপ্তম খণ্ড)

সত্যৰ সৈতে মোৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা

             আত্মজীৱনী

মূল লেখক M.K. Gandhi.

অসমীয়া ভাঙনি : দুদুল সোণোৱাল। ( সহ শিক্ষক)

13

অৱশেষত লণ্ডনত 


    মই একেবাৰে সাগৰীয় ৰোগ অনুভৱ কৰা নাছিলোঁ। কিন্তু দিন বোৰ পাৰ হোৱাৰ লগে লগে, মই অস্থিৰ হৈ পৰিলোঁ। ষ্টিৱাৰ্ডৰ সৈতে কথা পাতিও মই লাজ অনুভৱ কৰিছিলো। মই ইংৰাজী ক'বলৈ যথেষ্ট অনভ্যস্ত আছিলোঁ, আৰু শ্ৰীযুত মজমুদাৰৰ বাহিৰে দ্বিতীয় চেলুনৰ আন সকলো যাত্ৰী ইংৰাজ আছিল। মই তেওঁলোকৰ সৈতে কথা পাতিব নোৱাৰিলোঁ। কিয়নো তেওঁলোকে মোৰ সৈতে কথা পাতিবলৈ অহাৰ সময়ত মই তেওঁলোকৰ মন্তব্যক কেতিয়াবাহে অনুসৰণ কৰিব পাৰিছিলো, আৰু আনকি যেতিয়া মই বুজি পাইছিলো যে মই উত্তৰ দিব নোৱাৰো। মই প্ৰতিটো বাক্য উলিয়াই অনাৰ আগতে মোৰ মনত গঠন কৰিব লগীয়া হৈছিল। 
    মই কটাৰী আৰু কাটা চামুচৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে নিৰ্দোষ আছিলোঁ আৰু তালিকাত কি ব্যঞ্জন মাংসমুক্ত আছিল সেইবিষয়ে সোধাৰ সাহস নকৰিছিলোঁ, সেয়েহে মই কেতিয়াও টেবুলত আহাৰ গ্ৰহণ কৰা নাছিলোঁ , কিন্তু সদায় সেইবোৰ বস্তুহে মোৰ কেবিনত ৰাখিছিলো, আৰু সেইবোৰত মুখ্যতঃ মিঠাই আৰু ফল আছিল যিবোৰ মই মোৰ লগত লৈ আহিছিলো। 
    শ্ৰীযুত মজমুদাৰৰ কোনো অসুবিধা নাছিল, আৰু তেওঁ সকলোৰে সৈতে মিলি গৈছিল। তেওঁ মুক্তভাৱে ডেকত ফুৰিছিল, আনহাতে মই গোটেই দিনটো কেবিনত নিজকে লুকুৱাই ৰাখিছিলো, কেৱল ডেকত উঠিছিলোঁ যেতিয়া তাত কম লোক আছিল। শ্ৰীযুত মাজমুদাৰে মোক যাত্ৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ সৈতে মুক্তভাৱে কথা পাতিবলৈ অনুৰোধ কৰি আছিল। তেওঁ মোক কৈছিল যে উকীলসকলৰ এটা দীঘল জিভা থাকিব লাগে, আৰু মোৰ সৈতে তেওঁৰ আইনী অভিজ্ঞতাসম্পৰ্কীয়। তেওঁ মোক ইংৰাজী কোৱাৰ সকলো সম্ভৱ সুযোগ ল'বলৈ পৰামৰ্শ দিছিল, আৰু বিদেশী ভাষাৰে স্পষ্টভাৱে অনিবাৰ্য ভুল কৰিলে আপত্তি নকৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। কিন্তু একোৱেই মোক মোৰ লাজক জয় কৰিবলৈ বাধ্য কৰিব নোৱাৰিলে। 
    এজন ইংৰাজ যাত্ৰীয়ে মোৰ প্ৰতি অনুগ্ৰহ কৰি মোক কথোপকথনলৈ আকৰ্ষিত কৰিছিল। তেওঁ মোৰ তুলনাত ডাঙৰ আছিল। তেওঁ মোক সুধিছিল মই কি খাইছিলো, মই কি আছিলোঁ, মই ক'লৈ গৈ আছিলো, মই কিয় লাজকুৰীয়া আছিলোঁ ইত্যাদি। তেওঁ মোক মেজলৈ আহিবলৈও পৰামৰ্শ দিছিল। তেওঁ মাংস ৰক্ষা কৰাৰ বাবে মোৰ জোৰদেখি হাঁহিছিল, আৰু বন্ধুত্বপূৰ্ণ ভাৱে কৈছিল, যেতিয়া আমি লোহিত সাগৰত আছিলো: "এতিয়ালৈকে সকলো ভালে আছে কিন্তু আপুনি বিস্কে উপসাগৰত আপোনাৰ সিদ্ধান্ত সংশোধন কৰিব লাগিব। আৰু ইংলেণ্ডত ইমান ঠাণ্ডা যে মাংস অবিহনে সম্ভৱতঃ তাত থাকিব নোৱাৰে।""কিন্তু মই শুনিছোঁ যে মানুহে মাংস নোখোৱাকৈ তাত থাকিব পাৰে," মই ক'লো। "নিশ্চিত হওক যে এইটো এটা ফিব," তেওঁ কৈছিল। "মোৰ জ্ঞাত প্ৰান্তত কোনেও মাংস নোখোৱাকৈ তাত বাস নকৰে। আপুনি দেখা নাই নেকি যে মই আপোনাক সুৰা খাবলৈ কোৱা নাই, যদিও মই এনে কৰো ? মই ভাবো আপুনি মাংস খোৱা উচিত, কিয়নো আপুনি ইয়াৰ অবিহনে জীয়াই থাকিব নোৱাৰে।" "আপোনাৰ সদয় পৰামৰ্শৰ বাবে মই আপোনাক ধন্যবাদ জনাইছো, কিন্তু মই মোৰ মাক মাংস স্পৰ্শ নকৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছো, আৰু সেয়েহে মই ইয়াক লোৱাৰ কথা ভাবিব নোৱাৰো। যদি ইয়াৰ অবিহনে আগবাঢ়ি যোৱাটো অসম্ভৱ বুলি বিবেচিত হয়, তেন্তে মই তাত থাকি মাংস খোৱাৰ সলনি ভাৰতলৈ উভতি যাম।" 
    আমি বিস্কাই উপসাগৰত প্ৰৱেশ কৰিছিলো, কিন্তু মই মাংস বা সুৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ কৰা আৰম্ভ কৰা নাছিলোঁ। মোক মাংসৰ পৰা বিৰত থকাৰ প্ৰমাণপত্ৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল, আৰু মই ইংৰাজ বন্ধুজনক মোক এখন দিবলৈ কৈছিলো। তেওঁ আনন্দেৰে এইখন দিছিল আৰু মই কিছু সময়ৰ বাবে ইয়াক মূল্যৱান কৰি ৰাখিছিলো। কিন্তু যেতিয়া মই পিছত দেখিছিলো যে মাংস খোৱা স্বত্বেও এনে প্ৰমাণপত্ৰ পাব পাৰে, ই মোৰ বাবে ইয়াৰ সকলো আকৰ্ষণ হেৰুৱাই পেলাইছিল।
    যদি মোৰ কথাবিশ্বাস কৰিব নালাগে, তেন্তে বিষয়টোত প্ৰমাণপত্ৰ ৰখাৰ ব্যৱহাৰ ক'ত আছিল? অৱশ্যে, আমি শনিবাৰে চাউদাম্পটন ত উপস্থিত হৈছিলোঁ, যিমান দূৰ মোৰ মনত আছে। নাওখনত মই এটা ক'লা চুট পিন্ধিছিলো, বগা ফ্লানেলটো(white flannel), যিটো মোৰ বন্ধুবৰ্গই মোক পাইছিল, বিশেষকৈ মই নমাৰ সময়ত পিন্ধাৰ বাবে ৰখা হৈছিল। মই ভাবিছিলো যে যেতিয়া মই তীৰত ভৰি দিওঁ তেতিয়া বগা কাপোৰ মোৰ বাবে অধিক উপযুক্ত হ'ব, আৰু সেয়েহে মই বগা ফ্লানেলপিন্ধি এনে কৰিছিলোঁ।
    সেইটো ছেপ্টেম্বৰৰ শেষ দিন আছিল, আৰু মই দেখিছিলো যে মই এনে কাপোৰ পিন্ধা একমাত্ৰ ব্যক্তি। মই গ্ৰিণ্ডলে এণ্ড কোম্পানীৰ এজন এজেণ্টৰ দায়িত্ব তৈয়াৰ কৰিলোঁ, চাবিসহ মোৰ সকলো কিট, দেখি যে আন বহুতে একেটা কৰিছে আৰু মই অনুসৰণ কৰিবই লাগিব। মোৰ পৰিচয়ৰ চাৰিটা টোকা আছিল: ড. পি. জে. মেহতা, শ্ৰীযুত দলপতৰাম শুক্লা, ৰাজকুমাৰ ৰঞ্জিতসিংহজী আৰু দাদাভাই নৰোজীলৈ। 
    বিমানত থকা কোনোবাই আমাক লণ্ডনৰ ভিক্টোৰিয়া হোটেলত ৰাখিবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। শ্ৰীযুত মজমুদাৰ আৰু মই সেই মতে তালৈ গৈছিলো। বগা কাপোৰ পিন্ধা একমাত্ৰ ব্যক্তি হোৱাৰ লাজ ইতিমধ্যে মোৰ বাবে বহুত বেছি আছিল। আৰু যেতিয়া হোটেলত মোক কোৱা হৈছিল যে মই পিছদিনা গ্ৰিণ্ডলেৰ পৰা মোৰ বস্তুবোৰ প্ৰাপ্ত কৰিব নালাগে, সেইটো দেওবাৰ হোৱাৰ বাবে, মই বিৰক্ত হৈ পৰিছিলো। ডাঃ মেহতা, যাৰ সৈতে মই চাউদাম্পটনৰ পৰা তাঁৰবাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰিছিলো, একেদিনাই সন্ধিয়া প্ৰায় আঠ বজাত তেখেতে ফোন কৰিছিল। তেওঁ মোক এটা হৃদয়ৰ সম্ভাষণ জনাইছিল। তেওঁ মোৰ ফ্লানেলত থকাৰ বাবে হাঁহিছিল। 
    মই কথা পাতি আছিলো, মই হঠাতে তেওঁৰ টপ-টুপীটো তুলি লৈছিলো, আৰু ই কিমান মসৃণ আছিল চাবলৈ চেষ্টা কৰি আছিলো, ভুল ধৰণে তাৰ ওপৰত হাত ৰাখিছিলোঁ আৰু পশমৰ খংটো বিচলিত কৰিছিলো। মই কি কৰি আছো ডক্টৰ মেহতাই কিছু খঙত চাই মোক বাধা দিলে। কিন্তু দুষ্টতা কৰা হৈছিল। ঘটনাটো ভৱিষ্যতৰ বাবে এক সতৰ্কবাণী আছিল।
       ইউৰোপীয় শিষ্টাচাৰৰ এইটো মোৰ প্ৰথম পাঠ আছিল, যাৰ বিৱৰণত ড. মেহতাই হাস্যৰসাত্মকভাৱে মোক আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁ কয়, "আনৰ বস্তু স্পৰ্শ নকৰিব," তেওঁ কয়, "আনৰ বস্তু স্পৰ্শ নকৰিব।" "আমি সাধাৰণতে ভাৰতত প্ৰথম পৰিচয়ৰ দৰে প্ৰশ্ন নকৰিব; ডাঙৰকৈ কথা নক'ব; ভাৰতত আমাৰ দৰে তেওঁলোকৰ সৈতে কথা পাতি থাকোতে কেতিয়াও মানুহক 'ছাৰ' বুলি সম্বোধন নকৰিব; কেৱল সেৱক আৰু অধীনস্থ সকলেহে তেওঁলোকৰ প্ৰভুসকলক এনেদৰে সম্বোধন কৰে। ইত্যাদি ইত্যাদি। তেওঁ মোক এইটোও কৈছিল যে এখন হোটেলত বাস কৰাটো বহুত ব্যয়বহুল আছিল আৰু মই এটা ব্যক্তিগত পৰিয়ালৰ সৈতে থাকিব লাগে বুলি পৰামৰ্শ দিছিল। আমি বিষয়টোৰ বিবেচনা সোমবাৰৰ লৈকে পিছুৱাই দিছিলো।
        শ্ৰীযুত মাজমুদাৰ আৰু মই হোটেলখনৰ সম্পৰ্কে কথোপকথন কৰি গম পাইছিলো। এইটোও বহুত ব্যয়বহুল আছিল। অৱশ্যে মাল্টাৰ এজন হিন্দী সহযাত্ৰী আছিল যি শ্ৰীযুত মাজমুদাৰৰ সৈতে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল, আৰু যিহেতু তেওঁ লণ্ডনৰ বাবে অচিনাকি নাছিল, তেওঁ আমাৰ বাবে কোঠা বিচাৰিবলৈ প্ৰস্তাৱ দিছিল। আমি সন্মত হ'লো, আৰু সোমবাৰে, আমাৰ সামগ্ৰী পোৱাৰ লগে লগে, আমি আমাৰ বিল পৰিশোধ কৰিছিলোঁ আৰু বন্ধুৰ দ্বাৰা আমাৰ বাবে ভাড়া তৈয়াৰ কৰা কোঠাবোৰলৈ গৈছিলো। মোৰ মনত আছে যে মোৰ হোটেলৰ বিল £3 লৈ আহিছিল, যি পৰিমাণে মোক হতবাক কৰিছিল। আৰু এই গধুৰ বিলৰ স্বত্বেও মই প্ৰায় ভোকত আছিলো! কিয়নো মই একো উপভোগ কৰিব পৰা নাছিলো। যেতিয়া মই এটা বস্তু ভাল নাপাওঁ, মই আন এটা বিচাৰিছিলো, কিন্তু দুয়োটাৰ বাবে একেটা পৰিশোধ কৰিব লগা হৈছিল। সত্যটো হ'ল যে এই সকলোবোৰ সময়ত মই বোম্বাইৰ পৰা মোৰ লগত অনা ব্যৱস্থাবোৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিলো। নতুন কোঠাবোৰতো মই বহুত অস্বস্তিত আছিলো। 
        মই নিৰন্তৰ মোৰ ঘৰ আৰু দেশৰ কথা ভাবিম। মোৰ মাৰ প্ৰেমে মোক সদায় আতংকিত কৰিছিল। ৰাতি মোৰ গালৰ পৰা চকুপানী বৈ আহিছিল, আৰু সকলো ধৰণৰ ঘৰুৱা স্মৃতিয়ে প্ৰশ্নটোৰ পৰা টোপনি উলিয়াইছিল। মোৰ দুখ কাৰো সৈতে ভাগ বতৰা কৰাটো অসম্ভৱ আছিল।আৰু মই এনে কৰিব পাৰিলেহেঁতেন, তথাপিও ক'ত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল? মই একো নাজানিছিলো যিয়ে মোক শান্ত কৰিব। সকলোবোৰ আচৰিত আছিল- মানুহ, তেওঁলোকৰ পথ আৰু আনকি তেওঁলোকৰ বাসস্থান। ইংৰাজী শিষ্টাচাৰৰ ক্ষেত্ৰত মই এজন সম্পূৰ্ণ নৱাগত আছিলোঁ আৰু নিৰন্তৰ ভাৱে মোৰ সতৰ্ক হৈ থাকিব লাগিছিল। নিৰামিষ শপতৰ অতিৰিক্ত অসুবিধা আছিল। আনকি মই খাব পৰা ব্যঞ্জনবোৰো সোৱাদহীন আৰু নিষ্ক্ৰিয় আছিল। মই এনেদৰে নিজকে চিলা আৰু চাৰিবডিছৰ মাজত পাইছিলো। ইংলেণ্ড মই সহ্য কৰিব নোৱাৰিলোঁ, কিন্তু ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ কথা ভাবিব নালাগিছিল। এতিয়া আহিলো যেতিয়া , মই তিনি বছৰ শেষ কৰিব লাগিব, ভিতৰৰ কণ্ঠস্বৰে ক'লে। 
      

  14.

 মোৰ পছন্দ .. 

    ড. মেহতা সোমবাৰে ভিক্টোৰিয়া হোটেললৈ গৈছিল, মোক তাত বিচাৰি পোৱাৰ আশাত। তেওঁ আৱিষ্কাৰ কৰিলে যে আমি গুচি গ'লো, আমি আমাৰ নতুন ঠিকনা পাইছো আৰু আমাৰ কোঠাত লগ পাইছো। সম্পূৰ্ণ মূৰ্খতাৰ জৰিয়তে মই নাওখনত ৰিংৱৰ্ম (ringworm) পাবলৈ সক্ষম হৈছিলোঁ। কাপোৰ ধোৱা আৰু গা ধোৱাৰ বাবে আমাৰ সাগৰৰ পানী আছিল, য'ত চাবোন দ্ৰৱণীয় নহয়। 
    মই অৱশ্যে চাবোন ব্যৱহাৰ কৰিছিলো, ইয়াৰ ব্যৱহাৰ সভ্যতাৰ লক্ষণ হিচাপে লৈছিলো, যাৰ ফলস্বৰূপে ছাল পৰিষ্কাৰ হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে ই ইয়াক তেলযুক্ত কৰি তুলিছিল। ইয়ে মোক খৰ ৰোগৰ জন্ম দিছিল। মই এইটো ডঃ মেহতাক দেখুৱাইছিলো, তেখেতে মোক এচিটিক এঢিড প্রয়োগ কৰিবলৈ কৈছিল। মোৰ মনত আছে কেনেকৈ জ্বলি থকা এচিডে মোক কন্দুৱাইছিল। ড. মেহতাই মোৰ কোঠা আৰু ইয়াৰ যাৱতীয় বস্তুবোৰ পৰীক্ষা কৰিছিল আৰু অসন্মতিস্বত্বেও মূৰ জোকাৰিছিল। "এই ঠাইখনে কাম নকৰিব," তেওঁ কৈছিল। "আমি ইংলেণ্ডলৈ অধ্যয়নৰ উদ্দেশ্যেৰে আহিছোঁ, ইয়াতকৈ অধিক নহয়, কিন্তু আমি ইংৰাজী জীৱন আৰু ৰীতি-নীতিৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰিছো। আৰু ইয়াৰ বাবে আপুনি এটা পৰিয়ালৰ সৈতে থাকিব লাগিব। কিন্তু আপুনি এনে কৰাৰ আগতে, মই ভাবো আপুনি শিক্ষানবীচৰ এটা সময় ভালদৰে সেৱা আগবঢ়াব - । মই তোমাক তালৈ লৈ যাম।" মই কৃতজ্ঞতাৰে পৰামৰ্শটো গ্ৰহণ কৰিছিলো আৰু বন্ধুজনৰ কোঠালৈ আঁতৰি আহিছিলো। 
    তেওঁ সকলো ক্ষেত্ৰত দয়ালু আৰু মনোযোগী আছিল। তেওঁ মোক নিজৰ ভাতৃ হিচাপে গণ্য কৰিছিল, মোক ইংৰাজী পদ্ধতি আৰু আচৰণত দীক্ষা দিছিল, আৰু মোক ভাষাটো কোৱাত অভ্যস্ত কৰিছিল। অৱশ্যে মোৰ খাদ্য এক গুৰুতৰ প্ৰশ্ন হৈ পৰিছিল। মই নিমখ বা মছলা অবিহনে ৰন্ধা পাচলিৰ আঞ্জা উপভোগ কৰিব নোৱাৰিলোঁ। 
    মোৰ বাবে কি প্ৰস্তুত কৰিব লাগে জানিবলৈ ঘৰুৱা মহিলাগৰাকী ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। আমি ৰাতিপুৱাৰ আহাৰত এবিধ বিলাতী ধানৰ চাউলৰ পায়স খাইছিলো, যিটো যথেষ্ট ভৰ্তি আছিল, কিন্তু মই সদায় দুপৰীয়াৰ আহাৰ আৰু ৰাতিৰ আহাৰত ভোকত আছিলো। বন্ধুজনে নিৰন্তৰ মোৰ সৈতে মাংস খাবলৈ যুক্তি দিছিল, কিন্তু মই সদায় মোৰ শপতৰ বিষয়ে কৈ প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিলো আৰু তাৰ পিছত নীৰৱ হৈ আছিলোঁ। মধ্যাহ্নভোজন আৰু ৰাতিৰ আহাৰ দুয়োটাতে আমি পালেং শাক আৰু পিঠা আৰু জামুও খাইছিলো। মই এজন ভাল ভোজনকাৰী আছিলোঁ আৰু মোৰ পেটে অধিক গ্ৰহণ কৰিবলৈ সক্ষম আছিল ; কিন্তু মই দুই বা তিনিটুকুৰাতকৈ অধিক পিঠা বিচাৰিবলৈ লাজ পাইছিলো, কিয়নো এনে কৰাটো শুদ্ধ যেন নালাগিছিল। ইয়াত যোগ দিয়া হৈছে, দুপৰীয়াৰ আহাৰ বা ৰাতিৰ আহাৰৰ বাবে গাখীৰ নাছিল।
    
     বন্ধুজনে এবাৰ এই অৱস্থাৰ প্ৰতি বিতৃষ্ণা প্ৰকাশ কৰি এইদৰে কৈছিল: "যদি আপুনি মোৰ নিজৰ ভায়েক হ'লহেঁতেন, তেন্তে মই আপোনাক পেকিং কৰি পঠিয়াই দিলোহেঁতেন। এগৰাকী নিৰক্ষৰ মাতৃৰ আগত আৰু ইয়াত থকা পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে অজ্ঞতা স্বীকাৰ কৰি দিয়া প্ৰতিজ্ঞাৰ মূল্য কিমান? এইটো কোনো প্ৰতিজ্ঞা নহয়। ইয়াক আইনৰ প্ৰতিজ্ঞা হিচাপে গণ্য কৰা নহ'ব। এনে প্ৰতিশ্ৰুতি পালন কৰাটো বিশুদ্ধ অন্ধবিশ্বাস। আৰু মই আপোনাক কওঁ, এই অধ্যৱসায়ে আপোনাক ইয়াত একো লাভ কৰাত সহায় নকৰিব। আপুনি মাংস খোৱা আৰু উপভোগ কৰাৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছে। আপুনি ইয়াক য'ত একেবাৰে অপ্ৰয়োজনীয় আছিল তালৈ লৈ গৈছিল, আৰু য'ত ই যথেষ্ট অত্যাৱশ্যকীয় তাত নাথাকিব।কি দুখৰ কথা!" কিন্তু মই অটল আছিলোঁ। দিনে দিনে বন্ধুজনে তৰ্ক কৰিব, কিন্তু তেওঁৰ সৈতে মুখামুখি হ'বলৈ মোৰ এক চিৰন্তন নেতিবাচক আছিল। তেওঁ যিমানে তৰ্ক কৰিছিল, মই সিমানেই আপোচহীন হৈ পৰিছিলো। দৈনিক মই ঈশ্বৰৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰিম আৰু ইয়াক পাম। এইটো নহয় যে মোৰ ঈশ্বৰৰ বিষয়ে কোনো ধাৰণা আছিল। এইটো বিশ্বাস আছিল যে যিটো কামত আহিছিল - যাৰ বিশ্বাসৰ বাবে ভাল নাৰ্চ ৰমভাই বীজৰোপণ কৰিছিল। 
     এদিন বন্ধুজনে মোক বেন্থামৰ ইউটিলিটিৰ তত্ত্ব পঢ়াবলৈ ধৰিলে। মই মোৰ বুদ্ধিৰ ক্ষেত্ৰত কেঁচা আছিলো। ভাষাটো মোৰ বাবে বুজিবলৈ বহুত কঠিন আছিল। তেওঁ ইয়াক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। মই এইদৰে কৈছিলোঁ: "মোক ক্ষমা কৰক। এই আকৰ্ষণীয় বস্তুবোৰ মোৰ বাহিৰত। মই স্বীকাৰ কৰো যে মাংস খোৱাটো প্ৰয়োজনীয়। কিন্তু মই মোৰ শপত ভংগ কৰিব নোৱাৰো। মই ইয়াৰ বিষয়ে তৰ্ক কৰিব নোৱাৰো। মই নিশ্চিত যে মই আপোনাক তৰ্কত লগ কৰিব নোৱাৰো। কিন্তু অনুগ্ৰহ কৰি মোক মূৰ্খ বা হঠকাৰী হিচাপে এৰি দিয়ক। মই মোৰ প্ৰতি আপোনাৰ মৰমৰ প্ৰশংসা কৰো আৰু মই আপোনাক মোৰ শুভাকাংক্ষী বুলি জানো। মই এইটোও জানো যে আপুনি মোক এই বিষয়ে বাৰে বাৰে কৈ আছে কাৰণ আপুনি মোৰ বাবে অনুভৱ কৰে। কিন্তু মই অসহায়। প্ৰতিজ্ঞা হৈছে এক প্ৰতিজ্ঞা। ইয়াক ভাঙিব নোৱাৰি। বন্ধুজনে আচৰিত হৈ মোৰ ফালে চালে। তেওঁ কিতাপখন বন্ধ কৰি ক'লে: "ঠিক আছে। মই আৰু তৰ্ক নকৰো।" মই আনন্দিত হৈছিলোঁ। তেওঁ বিষয়টো পুনৰ কেতিয়াও আলোচনা কৰা নাছিল। কিন্তু তেওঁ মোৰ বিষয়ে চিন্তা কৰা বন্ধ কৰা নাছিল। তেওঁ ধূমপান কৰিছিল আৰু সুৰাপান কৰিছিল, কিন্তু তেওঁ মোক কেতিয়াও তেনে কৰিবলৈ কোৱা নাছিল। দৰাচলতে, তেওঁ মোক দুয়োটাৰ পৰা আঁতৰি থাকিবলৈ কৈছিল।
     তেওঁৰ এটা দুশ্চিন্তা আছিল যে মই মাংস অবিহনে অতি দুৰ্বল হ'ব হৈ যাব পাৰোঁ আৰু এনেদৰে ইংলেণ্ডৰ ঘৰত ভাল অনুভৱ কৰিব অসমৰ্থ হ'ব পাৰোঁ । এনেদৰেই মই এমাহৰ বাবে মোৰ শিক্ষানবিশ সেৱা আগবঢ়াইছিলো। বন্ধুজনৰ ঘৰ ৰিচমণ্ডত আছিল, আৰু সপ্তাহত এবাৰ বা দুবাৰতকৈ অধিক লণ্ডনলৈ যোৱাটো সম্ভৱ নাছিল। 
     সেয়েহে ড০ মেহতা আৰু শ্ৰীযুত দলপতৰাম শুক্লাই সিদ্ধান্ত লৈছিল যে মোক কোনো পৰিয়ালৰ সৈতে ৰখা উচিত। শ্ৰীযুত শুক্লাই পশ্চিম কেনচিংটনত থকা এংলো-ইণ্ডিয়ানৰ ঘৰত বন্দোবস্ত কৰিছিল আৰু মোক তাত ৰাখিছিল। ঘৰুৱা মহিলাগৰাকী এগৰাকী বিধৱা আছিল। মই তাইক মোৰ শপতৰ বিষয়ে কৈছিলো। বুঢ়ীয়ে মোৰ যত্ন ভালদৰে লোৱাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল, আৰু মই তেওঁৰ ঘৰত মোৰ বাসগৃহ লৈছিলো। ইয়াতো মই প্ৰায় ভোকত থাকিব লগা হৈছিল। মই ঘৰৰ পৰা মিঠাই আৰু অন্যান্য খোৱাৰ বস্তু পঠিয়াইছিলো, কিন্তু এতিয়ালৈকে একো অহা নাছিল। সকলো বোৰ নিষ্ক্ৰিয় হৈ পৰিছিল। প্ৰতিদিনে বুঢ়ীয়ে মোক সুধিছিল যে মই খাদ্য ভাল পাওঁ নেকি, কিন্তু তেওঁ কি কৰিব পাৰে ? মই এতিয়াও আগৰ দৰেই লাজকুৰীয়া আছিলোঁ আৰু মোৰ সন্মুখত ৰখাতকৈ বেছি বিচাৰিবলৈ সাহস কৰা নাছিলোঁ। তাইৰ দুগৰাকী ছোৱালী আছিল। 
     তেওঁলোকে মোক অতিৰিক্ত টুকুৰা বা দুটা পিঠাৰে পৰিৱেশন কৰিবলৈ জোৰ দিছিল। কিন্তু তেওঁলোকে নাজানিছিল যে এটা ৰুটিতকৈ কম একোৱেই মোক ভৰাই তুলিব নোৱাৰিলহেঁতেন। কিন্তু মই এতিয়া মোৰ ভৰি বিচাৰি পাইছিলো। মই এতিয়াও মোৰ নিয়মীয়া পঢ়া আৰম্ভ কৰা নাছিলো। মই মাত্র বাতৰি কাকত পঢ়িবলৈ আৰম্ভ কৰিছিলোঁ, শ্ৰীযুত শুক্লা ডাঙৰীয়াক ধন্যবাদ জনাইছোঁ। ভাৰতত মই কেতিয়াও বাতৰি কাকত পঢ়া নাছিলো। কিন্তু ইয়াত মই নিয়মীয়া পঢ়াৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ প্ৰতি ভাল পোৱাৰ কাম কৰাত সফল হৈছিলো। মই সদায় দ্য ডেইলী নিউজ, দ্য ডেইলী টেলিগ্ৰাফ আৰু দ্য পাল মল গেজেটৰ ওপৰত চকু ফুৰাইছিলো। এইটোৱে মোক এঘণ্টাসময় লৈছিল। সেয়েহে মই ঘূৰি ফুৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলোঁ। মই এটা নিৰামিষ ৰেষ্টুৰেণ্টৰ সন্ধান আৰম্ভ কৰিছিলো। ঘৰুৱা মহিলাগৰাকীয়ে মোক কৈছিল যে চহৰখনত এনেকুৱা ঠাই আছে। মই প্ৰতিদিনে দহ বা বাৰ মাইল ট্ৰট (trot) কৰিম, এখন সস্তীয়া ৰেষ্টুৰেণ্টলৈ যাম আৰু মই পিঠা সম্পূৰ্ণকৈ খাম, কিন্তু কেতিয়াও সন্তুষ্ট নহ'ম। 
     এই ভ্ৰমণৰ সময়ত মই এবাৰ ফাৰিংডন পথৰ এখন নিৰামিষ ৰেষ্টুৰেণ্টত প্ৰৱেশ কৰিছিলো। এই দৃশ্যটোৱে মোক সেই একেই আনন্দেৰে ভৰাই তুলিছিল যিটো এটা শিশুৱে নিজৰ হৃদয়ৰ পিছত এটা বস্তু পোৱাৰ বাবে অনুভৱ কৰে। মই প্ৰৱেশ কৰাৰ আগতে মই দুৱাৰৰ ওচৰৰ কাঁচৰ খিৰিকীৰ তলত বিক্ৰীৰ বাবে থোৱা কিতাপবোৰ লক্ষ্য কৰিছিলো। মই তেওঁলোকৰ মাজত নিমখীয়া নিৰামিষভোজনৰ পৰিৱেশন চাইছিলো। এইটো মই এটা শ্বিলিংৰ (shilling) বাবে ক্ৰয় কৰিছিলো আৰু পোনপটীয়াকৈ ডাইনিং ৰুমলৈ গৈছিলো। ইংলেণ্ডত উপস্থিত হোৱাৰ পিছত এইটো মোৰ প্ৰথম হৃদয়ৰ আহাৰ আছিল। ঈশ্বৰে মোৰ প্ৰতি সু প্ৰসন্ন হৈ আহিছিল। 
     মই কভাৰৰ পৰা কভাৰলৈ চল্টৰ কিতাপখন পঢ়িছিলো আৰু ইয়াৰ দ্বাৰা বহুত প্ৰভাৱিত হৈছিলো। এই কিতাপখন পঢ়াৰ তাৰিখৰ পৰা, মই পছন্দৰ দ্বাৰা নিৰামিষভোজী হোৱা বুলি দাবী কৰিব পাৰোঁ। মই সেই দিনটোক আশীৰ্বাদ দিছিলো য'ত মই মোৰ মাৰ আগত শপত লৈছিলো। মই সকলোৱে সত্য আৰু মই লোৱা প্ৰতিজ্ঞাৰ স্বাৰ্থত মাংসৰ পৰা বিৰত আছিলোঁ, কিন্তু একে সময়তে বিচাৰিছিলো যে প্ৰতিজন ভাৰতীয়ই মাংস খোৱা হ'ব লাগে, আৰু কোনোবা দিনা নিজকে মুক্তভাৱে আৰু মুকলিকৈ এজন হোৱাটো বিচাৰিছিলোঁ, আৰু আনক এই কাৰণত তালিকাভুক্ত কৰিবলৈ বিচাৰিছিলোঁ। এতিয়া নিৰামিষভোজনৰ সপক্ষে এই বাছনি কৰা হৈছিল, যাৰ প্ৰসাৰ এতিয়াৰ পৰা মোৰ লক্ষ্য হৈ পৰিছিল। 


আগলৈ....

+++++++++++++++++++++++++++++++++

বুধবার, ৩০ জুন, ২০২১

সত্যৰ সৈতে মোৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা। An autobiography, my experiment with truth.

     (ষষ্ঠ খণ্ড)

সত্যৰ সৈতে মোৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা

              আত্মজীৱনী

     মূল লেখক :: মোহনদাস কৰমচাদ্ গান্ধী
     অসমীয়া অনুবাদ: দুদুল সোণোৱাল।     ‌
      ( সহ শিক্ষক)
 
  11 
       

   ইংলেণ্ডৰ বাবে প্ৰস্তুতি. 


     মই ১৮৮৭ চনত মেট্ৰিক পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈছিলো। ইয়াৰ পিছত ইয়াক আহমেদাবাদ আৰু বোম্বাই নামৰ দুটা কেন্দ্ৰত অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল। দেশৰ সাধাৰণ দৰিদ্ৰতাই স্বাভাৱিকতে কাথিয়াৱাডৰ শিক্ষাৰ্থীসকলক ওচৰৰ আৰু সস্তা কেন্দ্ৰটো পছন্দ কৰিবলৈ বাধ্য কৰাইছিল।
     মোৰ পৰিয়ালৰ দৰিদ্ৰতাই একেদৰে মোক একেই পচন্দ ৰখাৰ নিৰ্দেশ দিছিল। ৰাজকোটৰ পৰা আহমেদাবাদলৈ এইটো মোৰ প্ৰথম যাত্ৰা আছিল আৰু সেইটোও কোনো সংগী অবিহনে। মোৰ জ্যেষ্ঠসকলে বিচাৰিছিল যে মই মেট্ৰিকৰ পিছত কলেজত পঢ়া শুনা কৰোঁ। ভাৱনগৰৰ লগতে বোম্বাইতো এখন মহাবিদ্যালয় আছিল, আৰু আগৰখন সস্তা হোৱাৰ বাবে, মই তালৈ গৈ চামলদাস মহাবিদ্যালয়ত যোগদান কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিলো। মই গৈছিলো, আৰু  সমুদ্রৰ মোহনীয় পৰিৱেশত কাষত অৱস্থিত মহাবিদ্যালয়খনত পঢ়িছিলো। সকলো বোৰ কঠিন আছিল। অধ্যাপকসকলৰ বক্তৃতাবোৰত আগ্ৰহ লোৱাৰ কথা বাদ দি মই অনুসৰণ কৰিব নোৱাৰিলোঁ। এইটো তেওঁলোকৰ কোনো দোষ নাছিল। সেই মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যাপকসকলক প্ৰথম হাৰ (first rate)  হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। কিন্তু মই ইমান কেঁচা আছিলোঁ। প্ৰথম কাৰ্যকালৰ শেষত, মই ঘৰলৈ উভতি আহিলো। মাভজি দাভেত আমাৰ ওচৰত এজন চতুৰ আৰু ব্ৰাহ্মণক এজন পুৰণি বন্ধু আৰু পৰিয়ালৰ পৰামৰ্শদাতা বুলি শিকিছিলোঁ। মোৰ দেউতাৰ মৃত্যুৰ পাছতো তেওঁ পৰিয়ালটোৰ সৈতে তেওঁৰ সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছিল। তেওঁ মোৰ বন্ধৰ সময়ত আমাক লগ কৰিছিল। মোৰ মা আৰু ডাঙৰ ভায়েৰ সৈতে হোৱা বাৰ্তালাপত, তেওঁ মোৰ পঢ়া-শুনাৰ বিষয়ে সোধা-পোছা কৰিছিল। মই চামলদাস মহাবিদ্যালয়ত আছোঁ বুলি জানি তেওঁ এইদৰে কৈছিল: "সময় সলনি হৈছে। আৰু আপোনালোকৰ কোনেও সঠিক শিক্ষা নোপোৱাকৈ আপোনাৰ দেউতাকৰ গাড্ডিলৈ সফল হোৱাৰ আশা কৰিব নোৱাৰে। এতিয়া যিহেতু এই লৰা এতিয়াও তেওঁৰ পঢ়া শুনা কৰি আছে, আপুনি সকলোৱে গাড্ডিটো ( gaddi) ৰাখিবলৈ তেওঁৰ ফালে চোৱা উচিত। বি.এ. ডিগ্ৰী পাবলৈ তেওঁক চাৰি বা পাঁচ বছৰ লাগিব, যি তেওঁক সৰ্বশ্ৰেষ্ঠভাৱে ষাঠি টকাৰ পদৰ বাবে যোগ্য তাৰিখ দিব, দিৱানশ্বিপৰ বাবে নহয়। যদি মোৰ পুত্ৰৰ দৰে তেওঁ আইনৰ বাবে গৈছিল, তেন্তে তেওঁক আৰু বেছি সময় লাগিব, সেই সময়লৈকে দিৱানৰ পদৰ বাবে আকাংক্ষা কৰা বহুতো উকীল থাকিব। মই বহুত ভাল পাম যে আপুনি তেওঁক ইংলেণ্ডলৈ পঠিয়াইছিল। মোৰ পুত্ৰ কেভালৰামে কৈছে যে বেৰিষ্টাৰ হোৱাটো অতি সহজ।তিনি বছৰৰ ভিতৰত তেওঁ ঘূৰি আহিব। লগতে খৰচ চাৰিৰ পৰা পাঁচ হাজাৰ টকাৰ অধিক নহ'ব। সেই বেৰিষ্টাৰৰ কথা চিন্তা কৰক যি এইমাত্ৰ ইংলেণ্ডৰ পৰা উভতি আহিছে। তেওঁ কিমান আড়ম্বৰপূৰ্ণভাৱে জীয়াই আছে! তেওঁ সুধিবলৈ দিৱানশ্বিপ পাব পাৰে। মই আপোনাক এই বছৰেই মোহনদাসক ইংলেণ্ডলৈ পঠিয়াবলৈ দৃঢ়ভাৱে পৰামৰ্শ দিম। কেভালৰামৰ ইংলেণ্ডত অসংখ্য বন্ধু আছে। তেওঁ তেওঁলোকক পৰিচয়ৰ টোকা দিব, আৰু মোহনদাসে তাত ইয়াৰ সহজ সময় অতিবাহিত কৰিব।" যোশীজী— এনেদৰেে আমি পুৰণি মাভজী দাভক ফোন কৰিছিলোঁ- সম্পূৰ্ণ আশ্বাসেৰে মোৰ ফালে ঘূৰি সুধিছিল: "আপুনি ইয়াত অধ্যয়ন কৰাৰ সলনি ইংলেণ্ডলৈ যাব নিবিচাৰে নেকি?" মোক আৰু একোৱেই আদৰণি জনাব নোৱাৰিলেহেঁতেন। মই মোৰ কঠিন পঢ়াশুনাত লাজকুৰীয়াহৈ যুঁজি আছিলো। গতিকে মই প্ৰস্তাৱটোত জঁপিয়াই পৰিছিলো আৰু কৈছিলো যে মোক যিমান সোনকালে পঠোৱা হ'ব সিমানেই ভাল। সোনকালে পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হোৱাটো সহজ ব্যৱসায় নাছিল। মোক চিকিৎসা বৃত্তিৰ বাবে যোগ্যতা অৰ্জন কৰিবলৈ পঠিয়াব নোৱাৰিনে?
      মোৰ ভাতৃয়ে মোক এইদৰে কৈছিল: "দেউতাই কেতিয়াও ভাল পোৱা নাছিল। তেওঁ আপোনাক মনত ৰাখিছিল যেতিয়া তেওঁ কৈছিল যে মৃতদেহৰ বিভাজনৰ সৈতে আমাৰ বৈষ্ণৱসকলৰ কোনো সম্পৰ্ক থাকিব নালাগে। দেউতাই তোমাক বাৰটোৰ (bar) বাবে বিচাৰিছিল।" 
      যোশীজীয়ে এইদৰে কৈছিল: "গান্ধীজীৰ দৰে মই চিকিৎসা বৃত্তিৰ বিৰোধী নহয়। আমাৰ শাস্ত্ৰ ইয়াৰ বিৰোধী নহয়। কিন্তু মেডিকেল ডিগ্ৰীয়ে আপোনাক দিৱান নকৰে, আৰু মই বিচাৰো যে আপুনি দিৱান হওক, বা সম্ভৱ হ'লে, কিবা ভাল হওক। কেৱল তেনেধৰণে আপুনি আপোনাৰ সুৰক্ষা যত্নৰ অধীনত আপোনাৰ ডাঙৰ পৰিয়ালটো ল'ব পাৰিব। সময়বোৰ দ্ৰুতগতিত সলনি হৈ আছে আৰু প্ৰতিদিনে কঠিন হৈ আহিছে।সেয়েহে বেৰিষ্টাৰ হোৱাটো আটাইতকৈ বুদ্ধিমান বিষয়।" মোৰ মাৰ ফালে ঘূৰি তেওঁ এইদৰে কৈছিল: "এতিয়া, মই গুচি যাব লাগিব। মই কি কৈছো তাৰ ওপৰত চিন্তা কৰক। যেতিয়া মই পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়ালৈ আহিম, মই ইংলেণ্ডৰ বাবে প্ৰস্তুতিৰ বিষয়ে শুনিবলৈ আশা কৰিম। মই কোনো ধৰণে সহায় কৰিব পাৰিম নে নাই মোক জনাব।" যোশীজী আঁতৰি গ'ল, আৰু মই বতাহত দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলোঁ।
      মোৰ ডাঙৰ ভায়েজনৰ মনত যথেষ্ট ব্যায়াম কৰা হৈছিল। মোক পঠিয়াবলৈ তেওঁ কেনেকৈ উপায় বিচাৰি উলিয়াব ? আৰু মোৰ দৰে এজন যুৱকক অকলে বিদেশলৈ যোৱাটো বিশ্বাস কৰাটো উচিত আছিল নেকি ? মোৰ মা অত্যন্ত বিচলিত হৈ পৰিছিল। তাই মোৰ সৈতে বিচ্ছেদৰ ধাৰণাটো ভাল পোৱা নাছিল।এনেদৰে তাই মোক আঁতৰাই ৰাখিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল: "খুৰা," তাই কৈছিল, "এতিয়া পৰিয়ালটোৰ জ্যেষ্ঠ সদস্য। প্ৰথমে তেওঁৰ পৰামৰ্শ লোৱা উচিত। যদি তেওঁ সন্মতি দিয়ে, আমি বিষয়টো বিবেচনা কৰিম।" মোৰ ভায়েজনৰ আন এটা ধাৰণা আছিল। তেওঁ মোক এইদৰে কৈছিল: "পোৰবন্দৰ ৰাজ্যৰ ওপৰত আমাৰ এক নিৰ্দিষ্ট দাবী আছে। শ্ৰীযুত লেলি প্ৰশাসক। তেওঁ ভাবে যে আমাৰ পৰিয়াল আৰু খুৰাক তেওঁৰ ভাল হিচাপত আছে। এইটো সম্ভৱ যে তেওঁ আপোনাক ইংলেণ্ডত আপোনাৰ শিক্ষাৰ বাবে কিছু ৰাজ্যিক সহায়ৰ বাবে পৰামৰ্শ দিব পাৰে।" মই এই সকলোবোৰ ভাল পাইছিলো আৰু পোৰবন্দৰৰ বাবে আৰম্ভ কৰিবলৈ সাজু হৈছিলো। সেই দিনবোৰত কোনো ৰেলপথ নাছিল। এয়া পাঁচ দিনৰ গৰুগাড়ী যাত্ৰা আছিল। মই ইতিমধ্যে কৈছো যে মই কাপুৰুষ আছিলোঁ। কিন্তু সেই মুহূৰ্তত মোৰ কাপুৰুষতা ইংলেণ্ডলৈ যোৱাৰ আকাংক্ষাৰ আগতে নাইকিয়া হৈ গৈছিল, যিটোৱে মোক সম্পূৰ্ণৰূপে আৱদ্ধ কৰি ৰাখিছিল।
      মই ধোৰাজি পর্যন্ত এখন গৰুগাড়ী  ভাড়া কৰিছিলোঁ, আৰু ধোৰাজিলৈ যাবৰ বাবে মই এটা উট নিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰিছিলোঁ যাতে এদিনতে পোৰবন্দৰত উপস্থিত হ'ব পৰা যায়।  এয়া আছিল মোৰ প্ৰথম উট-যাত্ৰা। 
      মই শেষ পর্যন্ত  তাত উপস্থিত হৈছিলগৈ। মোৰ খুড়াক  সেৱা কৰিছিলোঁ, আৰু তেখেতক সকলো কথা কৈছিলো। তেওঁ এই বিষয়ে চিন্তা কৰি এইদৰে কৈছিল: "মই নিশ্চিত নহয় যে নিজৰ ধৰ্ম্মৰ প্ৰতি কোনো পক্ষপাতিত্ব নকৰাকৈ ইংলেণ্ডত থকাটো সম্ভৱ হয় নে নহয়।
      মই শুনা সকলোবোৰৰ পৰা, মোৰ সন্দেহ আছে। যেতিয়া মই এই ডাঙৰ বেৰিষ্টাৰসকলক লগ পাওঁ, মই তেওঁলোকৰ জীৱন আৰু ইউৰোপীয়সকলৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য দেখা নাপাওঁ। তেওঁলোকে খাদ্যসম্পৰ্কে কোনো স্ক্ৰুপল (scruple) নাজানে। চিগাৰ কেতিয়াও তেওঁলোকৰ মুখৰ পৰা বাহিৰ নহয়। তেওঁলোকে ইংৰাজৰ দৰে নিৰ্লজ্জভাৱে পোছাক পিন্ধে। সেই সকলোবোৰ আমাৰ পাৰিবাৰিক পৰম্পৰা অনুসৰি নহ'ব। মই সোনকালেই তীৰ্থযাত্ৰালৈ গৈ আছোঁ আৰু জীয়াই থাকিবলৈ বেছি বছৰ নাই। মৃত্যুৰ দুৱাৰমুখত, মই কেনেকৈ তোমাক ইংলেণ্ডলৈ যাবলৈ, সাগৰ পাৰ হ'বলৈ অনুমতি দিবলৈ সাহস কৰোঁ । কিন্তু মই তোমাৰ পথত থিয় নহ'ম। এইটো তোমাৰ মাৰ অনুমতি যিটো সঁচাকৈয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ। যদি তাই তোমাক অনুমতি দিয়ে, তেন্তে গডস্পীড  (godspeed) তাইক কোৱা মই হস্তক্ষেপ নকৰো। তুমি মোৰ আশীৰ্বাদ লৈ যাবা।" "মই তোমাৰ পৰা আৰু একো আশা কৰিব নোৱাৰিলোঁ," মই ক'লো। "মই এতিয়া মাৰ পৰা সন্মতি লবলৈ চেষ্টা কৰিম। কিন্তু আপুনি মোক শ্ৰীযুত লেলীক পৰামৰ্শ নিদিব নেকি?" মই এতিয়া কিধৰণে সহায় কৰিব লাগিব?" তেওঁ ক'লে। "কিন্তু তেওঁ এজন ভাল মানুহ। তুমি কেনেদৰে সংযোজিত হৈছা তাক কোৱাৰ বাবে তেওঁ স্পষ্টকৈ জানিব বিচাৰিছে। তেওঁ নিশ্চিতভাৱে তোমাক এটা কাম দিব আৰু আনকি তোমাক আনক্ষেত্ৰতো সহায় কৰিব পাৰে। " 
      মই ক'ব নোৱাৰো যে মোৰ খুড়াই মোক কিয় পৰামৰ্শ-প্ৰৱণতাৰ অন্তত এটকাও দিয়া নাছিল। মোৰ এটা ক্ষীণ ধাৰণা আছে যে তেওঁ মোৰ ইংলেণ্ডলৈ যোৱাৰ ক্ষেত্ৰত পোনপটীয়াকৈ সহযোগ কৰিবলৈ সংকোচ কৰিছিল, যিটো তেওঁৰ মতে এক অধৰ্মীয় কাৰ্য্য আছিল। মই শ্ৰীযুত লেলীলৈ লিখিছিলো, যিয়ে মোক তেওঁক তেওঁৰ বাসগৃহত চাবলৈ কৈছিল। তেওঁ মোক চিৰিৰে উঠি থকা অৱস্থাত দেখিছিল, আৰু কৰ্টেৰে(curtly) কৈছিল, "প্ৰথমে আপোনাৰ বি.এ. পাৰ কৰক আৰু তাৰ পিছত মোক চাওঁক। এতিয়া আপোনাক কোনো সহায় দিব নোৱাৰি," তেওঁ খৰখেদাকৈ ওপৰলৈ আহিল। মই তেওঁক লগ কৰিবলৈ বিস্তৃত প্ৰস্তুতি চলাইছিলো। মই সাৱধানে কেইটামান বাক্য শিকিছিলো আৰু তললৈ নমস্কাৰ কৰিছিলো আৰু দুয়োখন হাতেৰে তেওঁক অভিবাদন জনাইছিলো। কিন্তু সকলোবোৰ কোনো উদ্দেশ্যৰ বাবে নহয়! 
      মই মোৰ পত্নীৰ অলংকাৰৰ কথা ভাবিছিলো। মই মোৰ ডাঙৰ ভাইজনৰ কথা ভাবিছিলো, যাৰ ওপৰত মোৰ অগাধ বিশ্বাস আছিল। তেওঁ এটা দোষৰ প্ৰতি উদাৰ আছিল, আৰু তেওঁ মোক তেওঁৰ পুত্ৰ হিচাপে ভাল পাইছিল। মই পোৰবন্দৰৰ পৰা ৰাজকোটলৈ উভতি আহিছিলো আৰু যি ঘটিছিল তাৰ প্ৰতিবেদন দিছিলো। মই যোশীজীৰ পৰামৰ্শ লৈছিলো, যি অৱশ্যে প্ৰয়োজন হ'লে ঋণ ল'বলৈও পৰামৰ্শ দিছিল। মই মোৰ পত্নীৰ  অলংকাৰ সমূহ বিক্ৰী কৰাৰ বাবে পৰামর্শ আগবঢ়াইছিলোঁ, যৰ পৰা প্রায় দুই বা তিনি হাজাৰ টকা পোৱা যাব। মোৰ ভাইজনে প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল যে কোনোমতে টকাবিলাক বিচাৰি উলিওৱা হ'ব । 
      অৱশ্যে মোৰ মা এতিয়াও অনিচ্ছুক আছিল। তাই মিনিটে প্ৰতি অনুসন্ধান আৰম্ভ কৰিছিল। কোনোবাই তাইক কৈছিল যে যুৱকসকল ইংলেণ্ডত হেৰাই গৈছিল। আন কোনোবাই কৈছিল যে তেওঁলোকে মাংস খাইছিল ; আৰু আন এটা কথা যে তেওঁলোকে সুৰা অবিহনে তাত থাকিব নোৱাৰে। "এই সকলোবোৰ কেনে হ'ব?" তাই মোক সুধিলে। 
      মই এইদৰে কৈছিলোঁ: "আপুনি মোক বিশ্বাস নকৰিব নেকি? মই আপোনাক মিছা নকওঁ। মই শপত খাইছো যে মই সেই বোৰৰ কোনোটোৱে স্পৰ্শ নকৰো। যদি তেনেকুৱা কোনো বিপদ থাকে, যোশী ডাঙৰীয়াই মোক যাবলৈ দিব নেকি?" "মই তোমাক বিশ্বাস কৰিব পাৰোঁ," তাই ক'লে। "কিন্তু মই কেনেকৈ তোমাক ইমান দূৰদেশত বিশ্বাস কৰিব পাৰোঁ ? মই হতভম্ব হৈ পৰিছো আৰু কি কৰিব লাগে নাজানো। মই বেচাৰজী স্বামীক সুধিম।" বেচাৰজী স্বামী মূলতঃ এজন মোধ বানিয়া আছিল, কিন্তু এতিয়া জৈন সন্ন্যাসী হৈ পৰিছিল। তেওঁও যোশীজীৰ দৰে এজন পাৰিবাৰিক পৰামৰ্শদাতা আছিল। তেওঁ মোৰ সহায়ৰ বাবে আহি এইদৰে কৈছিল: "মই লৰা তিনিটা শপত গ্ৰহণ কৰিবলৈ দৃঢ়তাৰে পাম আৰু তাৰ পিছত তেওঁক যাবলৈ অনুমতি দিব পাৰিম।তেওঁ শপত গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু মই সুৰা, মহিলা আৰু মাংস স্পৰ্শ নকৰাৰ শপত লৈছিলো। এইটো কৰা হৈছে, মোৰ মায়ে তাইক অনুমতি দিছিল।
        হাই স্কুলখনৰ শিক্ষাগুৰুসকলে মোক সন্মান প্ৰেৰণ কৰিছিল। ৰাজকোটৰ এজন যুৱকৰ বাবে ইংলেণ্ডলৈ যোৱাটো এটা অস্বাভাৱিক কথা আছিল। মই কেইটামান ধন্যবাদৰ শব্দ লিখিছিলোঁ। কিন্তু মই তেওঁলোকক খুব কমেইহে বুজনি দিবলৈ(scarcely stammer) পাৰিছিলো। মোৰ মনত আছে কেনেকৈ মোৰ মূৰটো ঘূৰিছিল আৰু কেনেকৈ মোৰ সৰ্বশৰীৰ কঁপি উঠিছিল যেতিয়া মই সেইবোৰ পঢ়িবলৈ থিয় হৈছিলোঁ।
         মোৰ জ্যেষ্ঠসকলৰ আশীৰ্বাদত, মই বোম্বাইৰ বাবে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিলো। ৰাজকোটৰ পৰা বোম্বাইলৈ এইটো মোৰ প্ৰথম যাত্ৰা আছিল। মোৰ ভাইজন মোৰ সৈতে আছিল। কিন্তু তাত বহুতো স্লিপ (slip) আছে, 'কাপ আৰু ওঁঠটো টুইক্সট কৰক।' বোম্বাইত অসুবিধাৰ সন্মুখীন হ'ব লগা হৈছিল।
      
12.

12 আউটকাষ্ট .

   মাৰ অনুমতি আৰু আশীৰ্বাদত, মই বোম্বাইলৈ উল্লাসৰে যাত্ৰা কৰিলোঁ, মোৰ পত্নীক কেইমাহমানৰ এটা কেঁচুৱা ৰখাৰ বাবে। কিন্তু তাত উপস্থিত হোৱাৰ পিছত, বন্ধুসকলে মোৰ ভাইজনক কৈছিল যে জুন আৰু জুলাইত ভাৰত মহাসাগৰ উত্তাল ৰূপ লয়, আৰু যিহেতু এইটো মোৰ প্ৰথম যাত্ৰা আছিল, মোক নৱেম্বৰ লৈকে যাত্ৰা কৰিবলৈ দিয়া উচিত নহয়। কোনোবাই এইটোও জনাইছিল যে এজন ষ্টীমাৰ (steamer)এইমাত্ৰ এটা ঘূৰ্ণীবতাহত ডুব গৈছিল। ইয়াৰ ফলত মোৰ ভাইজন অস্বস্তিত পৰিছিল আৰু তেওঁ মোক লগে লগে যাত্ৰা কৰিবলৈ দিয়াৰ বিপদ আশংকা ল'বলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। মোক বোম্বাইত এজন বন্ধুৰ সৈতে এৰি তেওঁ ৰাজকোটলৈ ঘূৰি আহি নিজৰ কৰ্তব্য পুনৰ আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁ মোৰ ভ্ৰমণৰ খৰচৰ বাবে খুলশালীয়েক এজনৰ ওচৰত টকা ৰাখিছিল, আৰু মোক যিকোনো সহায় ৰখাৰ বাবে কিছুমান বন্ধুৰ সৈতে কথা পাতিছিল। বোম্বাইত সময় মোৰ হাতত গধুৰভাৱে ওলমি আছিল। মই নিৰন্তৰ ইংলেণ্ডলৈ যোৱাৰ সপোন দেখিছিলো। 
   ইফালে মই বিদেশলৈ যোৱাক লৈ মোৰ জাতিৰ-লোকসকল উত্তেজিত হৈ পৰিছিল। এতিয়ালৈকে কোনো মোধ বনিয়া ইংলেণ্ডলৈ যোৱা নাছিল, আৰু যদি মই তেনে কৰিবলৈ সাহস কৰোঁ, তেন্তে মোক কিতাপলৈ (book) অনা উচিত ! জাতিটোৰ এখন সাধাৰণ সভা আহ্বান কৰা হৈছিল আৰু মোক ইয়াৰ সন্মুখত হাজিৰ হ'বলৈ মাতি অনা হৈছিল। মই গৈছিলো। মই কেনেকৈ হঠাতে সাহস সংগ্ৰহ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিলো মই নাজানো। অলপো সংশয়  আৰু দ্বিধা নোহোৱাকৈ, মই সভাৰ আগত আহিলোঁ। শেঠ— সমাজৰ মুৰব্বী- যি মোৰ সৈতে দূৰসম্পৰ্কীয় আছিল আৰু মোৰ দেউতাৰ সৈতে খুব ভাল সম্পৰ্ক ৰাখিছিল, এনেদৰে মোক আক্ৰমণ কৰিছিল: "জাতিৰ মতে, আপোনাৰ ইংলেণ্ডলৈ যোৱাৰ প্ৰস্তাৱ সঠিক নহয়। আমাৰ ধৰ্মই বিদেশভ্ৰমণ নিষিদ্ধ কৰে। আমি এইটোও শুনিছোঁ যে আমাৰ ধৰ্মৰ সৈতে আপোচ নকৰাকৈ তাত বাস কৰাটো সম্ভৱ নহয়। এজন ইউৰোপীয়লোকৰ সৈতে খাবলৈ আৰু পান কৰিবলৈ বাধ্য।" ইয়াৰ উত্তৰত মই এইদৰে কৈছিলোঁ: "মই নাভাবো যে ইংলেণ্ডলৈ যোৱাটো আমাৰ ধৰ্ম্মৰ বিৰোধী। মই তালৈ পৰৱৰ্তী অধ্যয়নৰ বাবে যাব বিচাৰো। আৰু মই ইতিমধ্যে মোৰ মাক আপুনি আটাইতকৈ বেছি ভয় কৰা তিনিটা বস্তুৰ পৰা বিৰত থাকিবলৈ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছো। মই নিশ্চিত যে প্ৰতিজ্ঞাই মোক সুৰক্ষিত ৰাখিব।"কিন্তু আমি আপোনাক কওঁ," শেঠে পুনৰ কৈছিল, "আমাৰ ধৰ্ম্মতা তাত ৰখাটো সম্ভৱ নহয়। আপুনি আপোনাৰ দেউতাৰ সৈতে মোৰ সম্পৰ্ক জানে আৰু আপুনি মোৰ পৰামৰ্শ শুনিব লাগিব।" 
   
     "মই সেই সম্পৰ্কবোৰ জানো," মই ক'লো। "আৰু আপুনি মোৰ এজন জ্যেষ্ঠ হিচাপে। কিন্তু মই এই ক্ষেত্ৰত অসহায়। মই ইংলেণ্ডলৈ যোৱাৰ মোৰ সংকল্প সলনি কৰিব নোৱাৰো। মোৰ দেউতাৰ বন্ধু আৰু পৰামৰ্শদাতা, যি এজন বিদ্বান ব্ৰাহ্মণ, মই ইংলেণ্ডলৈ যোৱাত কোনো আপত্তি দেখা নাই, আৰু মোৰ মা আৰু ভাতৃয়েও মোক তেওঁলোকৰ অনুমতি দিছে।" "কিন্তু আপুনি জাতিৰ আদেশ অৱজ্ঞা কৰিব নেকি ? "মই সঁচাকৈয়ে অসহায়। মই ভাবো জাতিটোৱে বিষয়টোত হস্তক্ষেপ কৰা উচিত নহয়।" এইটোৱে শেথক খং তুলিলে। তেওঁ মোক শপত খুৱাইছিল। মই অবিচলিত ভাবে হৈ আছিলোঁ। গতিকে শেঠে তেওঁৰ আদেশ ঘোষণা কৰিলে: "এই লৰা আজিৰ পৰা এক বৰ্ণবিভাজন হিচাপে গণ্য কৰা হ'ব। যিজনে তেওঁক সহায় কৰে বা তেওঁক ডকত (Dock) চাবলৈ যাব তেওঁক এটকা চাৰি  অন্নাৰ জৰিমনাৰে দণ্ড বিহা হ'ব।" 
     আদেশটোৱে মোৰ ওপৰত কোনো প্ৰভাৱ পেলাব নোৱাৰিলে, আৰু মই মোৰ শ্বেথৰ ছুটি লৈছিলো। কিন্তু মই ভাবিছিলো যে মোৰ ভাতৃয়ে ইয়াক কেনেকৈ ল'ব। সৌভাগ্যক্ৰমে তেওঁ দৃঢ় হৈ আছিল আৰু মোক আশ্বাস দিবলৈ লিখিছিল যে মোৰ যাবলৈ তেওঁৰ অনুমতি আছে, শ্বেথৰ আদেশ স্বত্বেও। অৱশ্যে এই ঘটনাই মোক যাত্ৰা কৰিবলৈ আগতকৈ অধিক উদ্বিগ্ন কৰি তুলিছিল। যদি তেওঁলোকে মোৰ ভাইজনৰ ওপৰত চাপ আনিবলৈ সফল হয় তেন্তে কি হ'ব? কিবা অপ্ৰত্যাশিত ঘটনা ঘটিব বুলি অনুমান কৰিব পাৰি নেকি ? 
     যিহেতু মই এনেদৰে মোৰ দুৰ্দশাৰ বিষয়ে চিন্তিত হৈ আছিলো, মই শুনিছিলো যে জুনাগড় ভাকিল এতিয়া ইংলেণ্ডলৈ গৈ আছে, ছেপ্টেম্বৰৰ 4 তাৰিখে এখন নাৱেৰে বাৰলৈ মাতি অনাৰ বাবে। মই সেই বন্ধুসকলক লগ পাইছিলো যাৰ যত্নত মোৰ ভাতৃয়ে মোক প্ৰশংসা কৰিছিল। তেওঁলোকে এইটোও সন্মত হৈছিল যে মই এনে কোম্পানীত যোৱাৰ সুযোগ এৰি দিয়া উচিত নহয়। হেৰুৱাবলৈ সময় নাছিল। মই মোৰ ককাইৰ অনুমতি বিচাৰি তাৰবাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰিছিলোঁ, তেওঁ যাবলৈ অনুমতি দিলে। মই মোৰ ভায়জনক মোক টকাখিনি দিবলৈ কৈছিলো। কিন্তু তেওঁ শেঠৰ আদেশৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল আৰু কৈছিল যে তেওঁ জাতি হেৰুৱাব নোৱাৰে। তাৰ পিছত মই পৰিয়ালটোৰ এজন বন্ধু বিচাৰিছিলোঁ আৰু তেওঁক মোৰ পথ আৰু সুন্দৰীবোৰলৈকে মোক স্থান দিবলৈ আৰু মোৰ ভায়েকৰ পৰা ঋণ টো পুনৰুদ্ধাৰ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছিলো। বন্ধুজনে কেৱল মোৰ অনুৰোধ মানি লোৱাটোৱেই যথেষ্ট বুলি ভবা নাছিল,  তেওঁ মোক উৎসাহিতো কৰিছিল। মই বহুত কৃতজ্ঞ আছিলোঁ। টকাখিনিৰ কিছু অংশৰ সৈতে মই একেবাৰতে বাট খৰচৰ বাবে মূল্যখিনি আদায় দিছিলোঁ । তেতিয়া মই ভ্ৰমণৰ বাবে নিজকে সজ্জিত কৰিব লাগিছিল। আন এজন বন্ধু আছিল যাৰ বিষয়টোত অভিজ্ঞতা আছিল। তেওঁ কাপোৰ আৰু অন্যান্য বস্তু সাজু কৰি দিছিল। মই ভাল পোৱা কিছুমান কাপোৰ আৰু কিছুমান মই একেবাৰে ভাল পোৱা নাছিলো। 
     ডিঙিত মাৰা টাইডাল (necktie) যাক মই পিছত পিন্ধি খুব আনন্দিত হৈছিলো। মই তাৰপাছত পুনৰ ইয়াৰ প্ৰতি ঘৃণা উপজিল। চুটি জেকেটটো মই শালীনতাহীন বুলি চাইছিলো। কিন্তু এই অপছন্দ ইংলেণ্ডলৈ যোৱাৰ আকাংক্ষাৰ আগতে একো নাছিল, যিটো মোৰ মাজত সৰ্বাধিক আছিল। ব্যৱস্থাবোৰৰ ভিতৰত মোৰ ওচৰত পৰ্যাপ্ত আছিল আৰু যাত্ৰাৰ বাবে বাকী আছিল। মোৰ বন্ধুবৰ্গৰ দ্বাৰা এটা বাৰ্থ মোৰ বাবে সংৰক্ষিত কৰা হৈছিল , সেই একেটা কেবিনত আছিল শ্ৰী যুত  ট্ৰিয়াম্বক্ৰাই মাজমুদাৰ আৰু জুনাগড় ভাকিল । 
     তেওঁলোকে মোক তেওঁক প্ৰশংসা কৰিছিল। তেওঁ এজন পৰিপক্ক বয়সৰ অভিজ্ঞ ব্যক্তি আছিল আৰু পৃথিৱীখনৰ সম্পৰ্কে জানিছিল। মই এতিয়াও পৃথিৱীৰ কোনো অভিজ্ঞতা অবিহনে ওঠৰ বছৰ বয়সীয়া ল'ৰাৰ শাৰীত আছিলোঁ। শ্ৰীযুত মজমুদাৰে মোৰ বন্ধুবৰ্গক মোৰ বিষয়ে চিন্তা নকৰিবলৈ কৈছিল । মই শেষত ৪ ছেপ্টেম্বৰত বোম্বাইৰ পৰা যাত্ৰা কৰিছিলো। 
     
13
লণ্ডনত শেষত.

    মই একেবাৰে সাগৰীয় ৰোগ অনুভৱ কৰা নাছিলোঁ। কিন্তু দিন বোৰ পাৰ হোৱাৰ লগে লগে, মই অস্থিৰ হৈ পৰিলোঁ। ষ্টিৱাৰ্ডৰ সৈতে কথা পাতিও মই লাজ অনুভৱ কৰিছিলো। মই ইংৰাজী ক'বলৈ যথেষ্ট অনভ্যস্ত আছিলোঁ, আৰু শ্ৰীযুত মজমুদাৰৰ বাহিৰে দ্বিতীয় চেলুনৰ আন সকলো যাত্ৰী ইংৰাজ আছিল।মই তেওঁলোকৰ সৈতে কথা পাতিব নোৱাৰিলোঁ। কিয়নো তেওঁলোকে মোৰ সৈতে কথা পাতিবলৈ অহাৰ সময়ত মই তেওঁলোকৰ মন্তব্যক কেতিয়াবাহে অনুসৰণ কৰিব পাৰিছিলো, আৰু আনকি যেতিয়া মই বুজি পাইছিলো যে মই উত্তৰ দিব নোৱাৰো। মই প্ৰতিটো বাক্য উলিয়াই অনাৰ আগতে মোৰ মনত গঠন কৰিব লগীয়া হৈছিল। 
      
আগলৈ....



++++++++++++++++++++++++++++++++

Featured post

Green Dipawali কি ? ফটকা নহয়, চাকিৰে আলোকিত কৰক

Green Diwali - ফটকা নহয়, চাকিৰে পোহৰাওক                                        Green Dipawali ৰ নমুনা চিত্ৰ। দীপাৱলী মানে পোহৰৰ...

Popular posts